İstanbul’un hafızasında mühim bir yere haiz olan Dolmabahçe ve Çırağan caddelerindeki asırlık çınarlar tekrardan tartışmaların merkezinde. Beşiktaş ile Ortaköy arasındaki sahil yolunda sıralanan, bazıları 150 ila 200 senelik olduğu belirtilen zamanı ağaçların mühim bir bölümünde tamamen kuruma, beden çürümesi ve devrilme riski ortaya çıktı. Yapraklarını kaybeden, dalları kesilen ve yalnızca gövdeleri ayakta kalan çınarların görüntüleri kamuoyunda tepkiye niçin olurken, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, ağaçların “çınar kanseri” olarak malum ölümcül mantar hastalığına yakalandığını deklare etti. Belediye yönetimine nazaran hastalık sebebiyle tamamen kuruyan ağaçların tekrardan yaşatılması mümkün değil. Uzmanların bir kısmı ise hastalığın kaçınılmaz halde ölümle sonuçlandığını kabul etmekle beraber, tertipli denetim ve erken müdahalenin ağaçların ömrünü uzatabileceğini, bulaşmanın ise mühim seviyede sınırlandırılabileceğini belirtiyor.
Orman Mühendisleri Odası da 2022 senesinde yayımladığı değerlendirmede, Çırağan Caddesi’ndeki bazı kesimlerin kafi bilimsel rapor olmadan yapıldığını, hastalıklı olduğu belirtilen çınarların yerine toprak sterilizasyonu ve bekleme süresi tamamlanmadan aynı tür fidanların dikildiğini korumak için çaba sarfediyor.
14 YIL GEÇTİ
Çınar kanserine son aşama bulaşıcı olan “Ceratocystis platani” adlı mantar türü niçin olurken, ağacın su ve gıda taşıyan iletim dokularına yerleşen mantar, zaman içinde damar sistemini tıkıyor. Hastalığın ilerlemesiyle beraber dallarda ani kurumalar, kabuk altında kahverengi ve mor lekeler, gövdede çatlaklar ve ağacın taç bölümünde belirgin seyrelmeler ortaya çıkıyor. Dolmabahçe ve Çırağan caddelerindeki çınarlarda hastalıkla ilgili ilk bulgular ise 2009 senesinde tespit edilmişti. Bilimsel savaşım ve uygulama süreci ise 2012’de başladı. Belediye, üniversitelerden akademisyenler ve ilgili koruma kurullarının görüşleri doğrultusunda uygulama programı hazırlanmış, söz mevzusu program kamuoyunun gündemine sunulmuştu. Sadece aradan geçen 14 senelik sürece karşın zamanı ağaçlar çürümeye devam etti. Irdelemenin en mühim bölümünü ise geçmiş yıllarda hazırlanan raporların uygulanıp uygulanmadığı olmuştu.
ÖNLEM ALINMADI MI?
Nebat Hastalıkları Uzmanı Dr. Parlak zeka Severoğlu ise çınar kanserini bölgedeki ağaçlarda seneler ilkin tespit eden bilim adamları içinde yer ediniyor. Severoğlu, 2022’de kendisinden rapor istendiğini, lüzumlu incelemeleri yaptıktan sonrasında tedavi, bakım ve koruma önerilerini yönetime sunduğunu; sadece kesimlerin peşinden uygulanması ihtiyaç duyulan önlemlerin hayata geçirilmediğini ileri sürüyor. Severoğlu’na nazaran hastalıklı ağaçların kaldırılmasının peşinden çevredeki ağaçlarda koruyucu uygulamalar yapılmadı ve bulaşmayı engelleyecek kafi tedbir alınmadı.
UYGUNSUZ KESİM İDDİASI
Orman Mühendisleri Odası da 2022 senesinde yayımladığı değerlendirmede, Çırağan Caddesi’ndeki bazı kesimlerin kafi bilimsel rapor olmadan yapıldığını, hastalıklı olduğu belirtilen çınarların yerine toprak sterilizasyonu ve bekleme süresi tamamlanmadan aynı tür fidanların dikildiğini korumak için çaba sarfediyor. Odanın önceki açıklamalarında, hastalığın 2011’de teşhis edilmiş olduğu, o dönemde tavsiye edilen bakım ve tedavi şekilleri yardımıyla birçok ağacın yaşamının sürdürülebildiği öne sürülüyor. Kurum ek olarak 2021’de hazırlanan bazı teknik raporlarda hastalığı ilk tespit eden uzmanların görüşlerine yeterince başvurulmadığını iddia ediyor.
“BİLİMSEL TAKİP SÜRDÜ”
İBB ise dikkatsizlik suçlamalarını kabul etmiyor. Belediye yönetimi, hastalıkla mücadelenin yeni başlamadığını, ilk uygulamaların 2012 senesinde önceki İBB yönetimi döneminde gerçekleştirildiğini ve bilimsel takip sürecinin kesintisiz sürdürüldüğünü belirtiyor. Açıklamalarda müdahalelerin üniversiteler, akademisyenler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile doğa varlıklarını koruma kurullarının onayı doğrultusunda yapıldığı vurgulanıyor.
MALZEMELERDEN DE BULAŞIYOR
Öte taraftan öldürücü mantarın ağaca en sık budama, kesim, kazı yada vasıta çarpması sonucu oluşan yaralardan girmiş olduğu belirtiliyor. Hastalıklı ağaçlarda kullanılan testere, balta ve budama makasları yeterince dezenfekte edilmeden başka ağaçlarda kullanıldığında mantar sporları sıhhatli ağaçlara da taşınabiliyor. Uzmanlara nazaran sporlar budama ekipmanları üstünde altı ay ile bir yıl içinde canlı kalabiliyor. Hastalığın etkeni, kesilmiş yada kurumuş odun dokusunda ise beş yıla kadar yaşayabiliyor. Bundan dolayı çınar kanseriyle mücadelede yalnızca ağacın gövdesinin kesilmesi kafi görülmüyor; köklerin sökülmesi, hastalıklı odunun kontrollü halde uzaklaştırılması, ekipmanın dezenfekte edilmesi ve toprağın belirli bir süre dinlendirilmesi gerekiyor.
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi Nebat Hastalıkları Uzmanı Abdullah Yapıt, çınar kanserinin kimyasal yöntemlerle tamamen tedavi edilmesinin günümüzde mümkün olmadığını belirtiyor.
ÖNLEMLER NELER OLMALI?
Çınar kanseriyle mücadelede en eleştiri aşamayı hastalık ortaya çıkmadan ilkin alınacak önlemler oluşturuyor. Uzmanlar, ağaçların en geç altı ayda bir detaylı halde denetim edilmesi icap ettiğini belirtiyor. Budama dönemlerinde kullanılan testere ve makasların her ağaçtan sonrasında dezenfekte edilmesi, gövdede oluşturulan yaraların koruyucu macunla kapatılması, kök çevresinde gelişigüzel kazı yapılmaması ve ağır araçların kök bölgesine girmemesi gerekiyor. Çınar ağaçlarının kökleri yüzeye yakın ve geniş bir alana yayılmış olduğu için asfaltlama, kaldırım yenileme, altyapı kazısı ve kablo döşeme emekleri esnasında oluşan kesikler hastalık açısından mühim giriş kapıları yaratabiliyor. Yoğun trafik, egzoz gazları, toprak sıkışması, yetersiz sulama ve kök çevresinin betonla kapatılması da ağacın direncini düşürüyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
