Birleşmiş Milletlerin en yüksek yargı organı Internasyonal Hakkaniyet Divanı (UAD), 19 Kasım’da Myanmar’ın Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırım işlediğine hükmederek devletlerin internasyonal sorumluluğu açısından zamanı bir karar verdi. 2017’de ortalama 10 bin kişinin öldürülmüş olduğu ve 730 binden fazla insanoğlunun Bangladeş’e sürüldüğü askeri operasyonları inceleyen mahkeme, soykırım kastının yalnızca açık emirlerle değil, saldırıların bütününden de belirlenebileceğini ortaya koydu. Kararın en mühim neticelerinden biri, Cenup Afrika’nın Gazze’deki soykırım sebebiyle İsrail’e açmış olduğu davada ortaya çıkabilir. İngiliz The Guardian gazetesi, kararın İsrail’e yönelik mühim mesajlar içerdiğini yazarken soykırım hukuku uzmanı William Schabas, Myanmar sonucundaki değerlendirmelerin İsrail dosyasıyla çarpıcı benzerlikler taşıdığını söylemiş oldu. İsrailli hukukçular da kararın Netanyahu hükümetinin savunmasını zorlaştırabileceğini kabul ediyor.
Internasyonal Hakkaniyet Divanı, Myanmar’ın Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırım işlediğine hükmetti. Internasyonal hukukçular, kararda kullanılan ölçütlerin Gazze’deki soykırım suçlamasıyla yargılanan İsrail’in savunmasını da düşürebileceğini belirtiyor. (Reuters)
ARAKAN’DAKİ KATLİAMLARA TARİHİ HÜKÜM
Myanmar ordusu, Ağustos 2017’de Arakan eyaletindeki Rohingya Müslümanlarına karşı köylerin yakıldığı, sivillerin katledildiği ve yaygın cinsel şiddetin uygulanmış olduğu operasyonlar düzenledi. Gambiya, Kasım 2019’da Myanmar’ı Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal etmekle suçlayarak UAD’ye başvurdu. Mahkeme, 19 Kasım 2026 tarihindeki sonucunda Myanmar devletini soykırımdan görevli buldu; mağdurlara tazminat ödenmesine ve mültecilerin güvenli dönüşü için önlemler alınmasına hükmetti. Karar, UAD’nin bir devleti direkt soykırım işlemekten görevli tuttuğu ilk yargı oldu.
İSRAİL’İN ASKERİ GEREKÇESİNE DARBE
Kararın İsrail açısından en tehlikeli sonuç yönü, soykırım kastının belirlenmesinde askeri hedeflerin tek başına aklayıcı gerekçe sayılmaması. Myanmar, operasyonlarının silahlı isyancılara karşı yürütüldüğünü savunmuştu. UAD ise başka askeri yada siyasal amaçların bulunmasının soykırım kastını dışlamadığına karar verdi. Internasyonal Af Örgütü hukukçuları Natasha Barigye, Melissa Hendrickse ve Vito Todeschini de daha ilkin yayımladıkları analizde aynı ilkeyi savunmuştu. İsrail’in Gazze’deki yıkım saldırılarını Hamas’la savaşım nedeni öne sürülerek açıklaması, mahkemenin yeni sonucundaki ölçütlere bakılırsa tek başına soykırım sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor.
HUKUKÇULAR: İSRAİL’E AÇIK MESAJ
Internasyonal hukuk profesörü William Schabas, Myanmar kararının İsrail açısından mühim mesajlar içerdiğini belirterek iki dosyadaki hukuki değerlendirmelerin de büyük seviyede örtüştüğünü söylemiş oldu. Filistinli hukukçu Diana Buttu ise The New Arab’a yapmış olduğu açıklamada, İsrail dosyasında soykırım kastını gösteren kanıtların Myanmar davasındakinden daha açık bulunduğunu savundu; İsrailli yetkililerin açıklamalarına ve askerlerin eylemlerine işaret etti. İsrail’deki İbrani Üniversitesi’nden internasyonal hukuk profesörü Yuval Shany de kararın bazı yönlerinin İsrail’in UAD’deki davası açısından negatif sonuçlar doğurabileceğini kabul etti. The Jerusalem Post gazetesi de mahkemenin soykırım eylemlerini ve kastını değerlendirme biçiminin İsrail’in savunmasını zayıflatabileceğini yazdı.
GAZZE’DEKİ YIKIM DA MAHKEMENİN ÖNÜNDE
UAD, Myanmar sonucunda yalnızca öldürülen sivillerin sayısını değil, evlatların hedef alınmasını, köylerin dizgesel yıkımını, hayatta kalanların uğramış olduğu ağır fizyolojik ve ruhsal zararları da değerlendirdi. Internasyonal basın organlarına bakılırsa bu ölçütler, Gazze’de çocuk ölümleri, yerleşim alanlarının yıkılması ve İsrail ordusunun geniş bölgeleri denetim altına alması sebebiyle Cenup Afrika’nın davasında ehemmiyet kazanabilir. Mahkeme, İsrail’e karşı 2024 senesinde soykırım kapsamındaki eylemlerin önlenmesi ve insani yardımın sağlanmasına ilişkin geçici tedbirler kararlaştırmıştı. Cenup Afrika’nın Aralık 2023’te açmış olduğu davada nihai yargı hemen hemen verilmedi. Myanmar sonucu ise 9’a karşı 6 oyla alındı ve temyize kapalı.

