ABD Başkanı Marco Rubio, İran ile yürütülen dolaylı görüşmelerin sonuçsuz kalmasının peşinden pazartesi günü Arakçi ve beraberindeki heyetin New York’tan derhal ayrılmasını istedi. ABD’li diplomatlar İranlıların “misafirlik sürelerini aştığını” ve BM Genel Kurulu sona erdiği için gitmeleri icap ettiğini söylemiş oldu. İran BM Sürekli Temsilciliği ise yaşananları protesto etti.
1947 ANLAŞMASI’NA AYKIRI
BM’nin New York’ta kurulmasını elde eden 26 Haziran 1947 tarihindeki Birleşmiş Milletler-ABD Genel Merkez Anlaşması’nın 11. maddesi, ABD’nin federal, eyalet yada mahalli makamlarının üye devlet temsilcilerinin BM merkezine gidiş ve gelişlerine engel koyamayacağını düzenliyor. Daha da önemlisi 12. madde, bu güvenceyi temsilcinin ülkesinin Washington ile ilişkilerinin durumundan bağımsız hale getiriyor. 13. maddeye nazaran ABD’nin yabancıların ülkeye girişini düzenleyen yasaları da 11. maddede güvence altına alınmış BM ayrıcalıklarını engelleyecek şekilde uygulanamıyor; lüzumlu vizelerin parasız ve mümkün olduğunca süratli verilmesi gerekiyor. Dolayısıyla ABD’nin ev sahibi ülke olması Washington’a göç ve güvenlik yetkileri bıraksa da bunların BM faaliyetlerini engellemeyecek şekilde kullanılması gerekiyor. Bir uyuşmazlık ortaya çıkarsa anlaşmanın 21. maddesi BM ile ABD içinde tahkim mekanizması öngörüyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve beraberindeki BM heyetinin New York’tan derhal ayrılmasını istediği bildirildi. 1947 BM-ABD Genel Merkez Anlaşması ise Washington’ın üye devlet temsilcilerinin BM merkezine erişimini, ABD’nin söz mevzusu devletle siyasal ilişkilerinden bağımsız şekilde güvence altına almasını öngörüyor. (Reuters)
ARAFAT’A VİZE VERİLMEMİŞTİ
Washington’ın ev sahibi ülke yetkilerini siyasal rakiplerine karşı kullanımı daha ilkin de büyük krizlere yol açtı. 1988’de ABD, Filistin Kurtuluş Örgütü lideri Yaser Arafat’a BM Genel Kurulu’nda konuşmak suretiyle New York’a gelmesi için vize vermedi. BM Genel Kurulu ABD’yi kararını geri almaya çağırdı sadece Washington bunu reddetti. Bunun üstüne Genel Kurul Filistin mevzusundaki toplantısını New York yerine Cenevre’de yapmak mecburiyetinde bırakıldı. Aynı dönemde ABD Kongresi PLO’nun New York’taki BM gözlemci misyonunu kapatmaya girişti. BM Genel Sekreteri bunun Genel Merkez Anlaşması’na aykırı bulunduğunu bildirdi; mevzu Internasyonal Hakkaniyet Divanı’na taşındı. Divan 26 Nisan 1988’de oybirliğiyle, ABD’nin anlaşmanın 21. maddesi uyarınca BM ile tahkime gitmek zorunda olduğuna hükmetti ve internasyonal hukukun iç hukuka üstünlüğü ilkesini hatırlattı.
KISITLAMALAR YENİ DEĞİL
İran delegasyonları senelerdir Washington’ın New York’taki engellemelerinin hedefinde. Bilhassa 2019 ve 2020’de, İranlı ve bazı öteki ülke diplomatlarına getirilen hareket ve vize sınırlamaları BM’nin Ev Sahibi Ülkeyle İlişkiler Komitesi’nde tartışıldı. BM Genel Kurulu Altıncı Komitesi’ndeki görüşmelerde bazı devletler bu önlemleri “seçici, ayrımcı ve siyasal amaçlı” olarak nitelendirerek Genel Merkez Anlaşması ve diplomatik hukukla bağdaşmadığını savundu. Vize verilmemesi, diplomatların hareket alanlarının sınırlandırılması ve BM’ye akredite diplomatların sınır dışı edilmesi iddiaları üstüne Genel Yazman’den ABD’nin anlaşmaya tam olarak uymasını sağlaması istendi; sorunların çözülmemesi halinde 21. maddedeki uyuşmazlık çözüm mekanizmasının işletilmesi de gündeme getirildi.
