29 koruma altındaki alanıyla İran, kültürel zenginlik açısından dünyada dokuzuncu sırada yer ediniyor. Adeta açık hava müzesi olan bu ülke, bugün geri dönülmez zararlarla karşı karşıya. Simgesel şehirleri ve Safevi ile Kaçar dönemine ilişik sarayları hedef alan son saldırılar, UNESCO’yu Körfez İşbirliği Konseyi ile acil toplantılar halletmeye itti. Amaç, Pers medeniyetinin ve bölgedeki öteki kültürel mirasın korunması.
İran’daki risk altındaki miras
10 Mart 2026’da Tahran’a düzenlenen hücum, Kaçar hanedanının başyapıtlarından Golestan Sarayı’na zarar verdi. Patlamanın şok dalgaları; vitrayları, aynaları ve oymalı kapıları parçaladı. Böylece yüzyıllarca kraliyet enerjisini simgeleyen sarayın bütünlüğü zedelendi.
İsfahan’da da Chehel Sotoun Sarayı şeklinde mühim yapılar hedef oldu. “40 Sütunlu Saray” olarak malum yapı kısmen ziyan oldu. Tarafındaki bir hükümet binasına isabet eden patlama, sarayın yansıtma havuzunu ve 17. yüzyıla ilişik fresklerini etkiledi.
Dünyanın en büyük ve en etkisi altına alan meydanlarından önde gelen Nakş-ı Cihan Meydanı da büyük risk altında. Şah Camii ve Şeyh Lütfullah Camii ile çevrili bu alan, kentin merkezi olması sebebiyle yakınlardaki her saldırıda tehdit altına giriyor.
İsfahan’daki Cuma Camii (Masjed-e Jame) de ziyan oldu. Şok dalgaları, Selçuklu mimarisinin en mühim örneklerinden önde gelen bu binanın kıymetli turkuaz çinilerinin kopmasına niçin oldu. Yapı, daha ilkin 1980’lerdeki İran-Irak harbinde da hasar almıştı.
Ek olarak Ali Qapu Sarayı’nın zamanı balkonu da bombardıman sebebiyle ciddi yapısal ziyan oldu. Kaygı şimdi güneydeki Pers medeniyetinin en mühim kalıntıları olan Persepolis ve Pasargadae’ye yönelmiş durumda. Şiraz civarlarındaki bu alanlar, ihtimaller içinde saldırılar karşısında savunmasız.
İsrail ve Lübnan’daki risk altındaki alanlar
UNESCO’nun ikazları bir tek İran’la sınırı olan değil. Çatışmanın coğrafi yayılımı, öteki zamanı ve dini alanları da tehdit ediyor.
11-12 Mart tarihlerinde Kudüs semalarında balistik füzeler ve insansız hava araçları görüldü. Hava müdafa sistemlerinin imha etmiş olduğu hedeflerin parçaları, Eski Kent’e oldukça yakın noktalara düştü.
Ağlama Duvarı, Mukaddes Mezar Kilisesi ve Mescid-i Aksa şeklinde insanlık için benzeri olmayan değere haiz yapılar, bu parçaların tesiri altına girdi.
Lübnan’da da yoğun roket saldırıları ve İsrail’in karşılıkları, Fenike ve Roma dönemine ilişik son aşama mühim arkeolojik alanları tehlikeye atıyor.
İnsanlığın ortak mirası tehdit altında
Internasyonal dış ilişkiler, kültürel miras için koruma koridorları oluşturmayı tartışsa da sahadaki gerçeklik değişik. Bu alanlar artık “dokunulmaz” değil.
Bu anıtların yok edilmesi, bir tek ilgili ülkeler için değil, tüm insanlığın ortak hafızası için geri dönülmez bir yitik anlamına geliyor.

