İran’da yönelik ABD-İsrail saldırıları, dünya genelinde petrol ve doğalgaz arzıyla beraber, bilhassa tıbbi görüntüleme teknolojilerindeki mühim bir yere haiz helyum gazının da Hürmüz Boğazı’nda takılmasına niçin oldu. Savaşın uzamasının, krizi “Manyetik Rezonans Görüntüleme” (MR) cihazlarının emek harcama koşullarını etkileyebilecek seviyeye taşıyacağı belirtiliyor. Türkiye’nin helyum talebi ise 6Wresearch’in “Turkey Helium Market Outlook” raporunda yer ediniyor. 2021-2027 arası verilere ve tahminlere yer verilen raporda, Türkiye’nin helyum ihtiyacının her yıl tertipli olarak arttığı vurgulanırken MR hizmetleriyle ilgili şu anda herhangi bir aksaklık yaşanmıyor.
MR bakım işlemleri başta olmak suretiyle birçok tehlikeli sonuç sanayi arz sıkıntısı ile karşı karşıya kalabilir.
DOĞALGAZ YATAKLARINDA VAR
Helyum, evrende hidrojenin peşinden ikinci en yaygın element olmasına karşın Dünya’da sınırı olan oranda bulunuyor. Helyum büyük seviyede organik gaz yataklarından yan ürün olarak çıkarılıyor. Küresel üretimin ortalama üçte biri Katar’ın Ras Laffan tesisinden sağlanıyordu. Şubat sonu İran kaynaklı insansız hava aracı ve roket saldırıları bu tesiste üretimi durdurdu. Tesisten gelen üretim ve sevkiyat kesintileri tedarik zincirlerini etkiledi. Bir tek Katar değil, bununla beraber Hürmüz Boğazı’ndaki nakliye kısıtlamaları de internasyonal arzı negatif etkiliyor. Son gelişmelerle beraber helyum tutarları piyasada şubat ayına bakılırsa yüzde 40-100 civarında terfi etti.
MR CİHAZI İÇİN GEREKLİ
Helyuma MR cihazlarının süper iletken mıknatıslarını -269 derecede tutmak için sıvı halde gereksinim duyuluyor. Eğer bu sağlanmazsa cihazlar dönem dışı kalabiliyor. Ek olarak yarı iletken üretimi benzer biçimde stratejik üretim alanlarında da helyum tehlikeli sonuç rol oynuyor. Şu anda yaşanmış olan kriz sebebiyle öncelikli olarak teknoloji sektörünün biriki stoklarını korumaya çalışıyor. Sadece savaşın uzaması ve arzın daralması durumunda MR cihazlarının bakım ve servis süreçlerinde gecikmeler başlayabilir.
TÜRKİYE’DE DURUM NE?
Helyumla ilgili bu gelişmeler yaşanırken Türkiye’nin krizden iyi mi etkileneceği merek ediliyor. Türkiye’nin küresel helyum pazarındaki konumu ise internasyonal raporlara yansıyor. 6Wresearch’in “Turkey Helium Market Outlook” raporu Türkiye helyum pazarının gelişme beklentilerini, başlıca sektörlerdeki kullanımını incelerken, Türkiye’de sınırı olan yerli üretim sebebiyle dışa bağımlılık ve arz-talep dinamikleri değerlendiriliyor.
AĞIRLIKLI KATAR’DAN
Raporda bakılırsa Türkiye’nin helyum pazarında 2027’ye kadar profili çıkarılırken bilhassa Katar başta olmak suretiyle ABD ve öteki büyük üreticilerden tedarik edilen helyumun, sıhhat ve sanayi sektörlerine taşındığı belirtiliyor. Bu yapısal bağımlılığın, küresel arz daralmalarının Türkiye’yi direkt etkileyebileceği kaydediliyor.
ŞU AN İÇİN SORUN YOK
Türkiye’de durum, küresel tehlikelerle paralel bir tablo çizse de şu aşamada direkt “kriz” boyutuna ulaşmış değil. Şu an için Türkiye’de MR taramalarının durduğu ya da belli merkezlerde ciddi kesintiler yaşandığına ilişkin resmi bir veri bulunmuyor. Mevcut tedarik zincirleri ve stokların hemen hemen tehlikeli sonuç seviyelere düşmediği raporlanırken hastaneler rutin hizmetlerini sürdürebiliyor. Fakat savaşın uzaması durumunda tüm dünyada fiyat artışlarının kapıda olduğu da vurgulanıyor.
Küresel çapta üreticiler, krizi hafifletmek için değişik kaynaklardan tedarik sağlamaya yöneliyor.
HER YIL TALEP ARTIYOR
Söz mevzusu rapora bakılırsa, 2021–2027 döneminde Türkiye’deki helyum talebinin yılda ortalama yüzde 8 oranında arttığı belirtiliyor. Pazarın büyümesinde bilhassa sıhhat, elektronik ve havacılık sektörleri ön plana çıkıyor. MR cihazları, yarı iletken üretimi ve roket uygulamaları benzer biçimde tehlikeli sonuç alanlarda helyum kullanımı artıyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
