İklim değişikliğinin tesirleri çoğunlukla gündüz saatlerinde kırılan ısı rekorları, kuraklık, orman yangınları ve su sıkıntısı üstünden tartışılıyor. Sadece küresel ısınmanın giderek büyüyen etkilerinden biri, insanoğlu uyumaya çalışırken ortaya çıkıyor. Gece sıcaklıklarının yükselmesi, vücudun gün süresince biriken ısı yükünden kurtulmasını engellerken uykuya dalmayı zorlaştırıyor, uykunun süresini kısaltıyor ve dinlendirici uyku evrelerini bozuyor. Climate Central tarafınca dünya genelindeki 1.338 büyük şehri kapsayan emek verme, iklim değişikliği bağlantılı ısı artışının yol açmış olduğu uyku kaybını direkt saat üstünden hesaplayan ilk kapsamlı çözümleme olma özelliği taşıyor. Araştırmanın neticeleri, yüksek gece sıcaklıkları sebebiyle yaşanmış olan uyku kaybının 1970’lerin başından bu yana incelenen şehirlerin neredeyse tamamında minimum iki kat arttığını gösteriyor.
İklim Masası’nın 2026 yazına ilişkin değerlendirmelerinde de Türkiye’de son 14 senenin tamamının 1900-2020 averajından daha sıcak geçmiş olduğu, sıcak yılların artık istisnai olmaktan çıkarak art arda yaşanmaya başladığı vurgulandı.
UYKUSUZLARIN SAYISI KATLANDI
Analize nazaran dünya genelinde averaj bir şahıs, 2020-2025 yılları aralığında yüksek ortam sıcaklıkları sebebiyle yılda ortalama 56 saat daha azca uyudu. Bu kaybın altı saatten fazlası, başka bir ifadeyle yüzde 10’dan fazlası, direkt insan kaynaklı iklim değişikliğinin niçin olduğu ısı artışına bağlandı. Bu rakamlar, sıcaklıklar sebebiyle her yıl ortalama yedi gecelik uykunun kaybedilmiş olduğu anlamına geliyor. Bu yedi gecenin ortalama biri ise fosil yakıt kullanımı başta olmak suretiyle insan faaliyetleriyle hızlanan küresel ısınmanın direkt sonucu olarak ortaya çıkıyor.
EN BÜYÜK KAYIP ORTA DOĞU’DA
Uyku kaybının en yüksek olduğu bölgelerin başlangıcında, gece sıcaklıklarının esasen devasa yükseklikte seyrettiği Orta Doğu geliyor. Suudi Arabistan, Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki bazı şehirlerde yüksek sıcaklıklara bağlı senelik uyku kaybı 55 ila 87 saat içinde değişiyor. Bunun 12 ila 16 saatlik bölümünün iklim değişikliğinin niçin olduğu ek ısınmadan kaynaklandığı hesaplanıyor. Bölgede son yıllarda yalnızca gündüz sıcaklıklarında değil, gecenin en düşük sıcaklıklarında da rekorlar kırılıyor. 2025 senesinde bazı Orta Doğu kentlerinde gece minimum sıcaklıkları 36 dereceye kadar terfi etti. Gece süresince sıcaklığın bu seviyelerde kalması, insan vücudunun kendisini serinletebilmesini ve gündüz maruz kalmış olduğu ısı stresinden kurtulabilmesini neredeyse olanaksız hale getiriyor.
SICAKLIK 24 SAATE YAYILIYOR
Araştırmanın dikkat çekmiş olduğu temel noktalardan biri de gece sıcaklıklarının dünyanın birçok bölgesinde gündüz sıcaklıklarından daha süratli yükselmesi. Bu değişiklik, sıcak hava dalgalarının yalnızca gün içinde değil, 24 saat süresince devam eden kesintisiz bir sıhhat tehdidine dönüşmesine yol açıyor. Gündüz aşırı sıcağa maruz kalan bir kişinin gece serinleyememesi, vücuttaki fizyolojik yükün ertesi güne taşınması anlamına geliyor.
TÜRKİYE’NİN KAYBI 35 SAAT
Climate Central’ın araştırmasında Türkiye’den Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Eskişehir, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Malatya, Mersin ve Van olmak suretiyle 15 kent incelendi. Türkiye genelindeki sonuçlara nazaran bir şahıs, 2020-2025 döneminde yüksek gece sıcaklıkları sebebiyle yılda ortalama 35 saat uyku yitirdi. Bu kaybın averaj 4,5 saati, kısaca ortalama yüzde 13’ü, iklim değişikliğinin niçin olduğu ısı artışına bağlandı. Türkiye’de iklim değişikliğine atfedilen uyku kaybının en yüksek olduğu kent Adana oldu. Kentte sıcaklıklar sebebiyle senelik uyku kaybı 1970-1975 döneminde ortalama 40 saat düzeyindeyken, 2020-2025 döneminde 48 saate terfi etti. Son dönemdeki kaybın ortalama yedi saatinin, başka bir ifadeyle yüzde 14’ünün iklim değişikliğinden kaynaklandığı belirlendi. Adana’yı iklim değişikliğine bağlı altışar saatlik uyku kaybıyla Gaziantep ve Mersin izledi. Antalya, Diyarbakır, Konya ve Malatya’da yitik beşer saat; Ankara, İstanbul, Bursa, Eskişehir, İzmir, Kayseri ve Van’da ise dörder saat olarak hesaplandı.
Türkiye’de 1970’lerde yılda averaj beş kez görülen sıcak hava dalgalarının sayısının 2000’lerden sonrasında 10’a, bazı yıllarda ise 12-14’e kadar yükseldiğine ilişkin ölçümler de tehlikenin yalnızca tek tek sıcak günlerden ibaret olmadığını gösteriyor.
TROPİKAL GECELER UZADI
Prof. Dr. Ecmel Erlat ve Doç. Dr. Doğukan Doğu Yavaşlı tarafınca Türkiye’de 1950-2022 periyodunu inceleyen araştırmaya nazaran Akdeniz Bölgesi’nde tropikal gecelerin averaj sayısı yüzde 93 arttı. Bu gecelerin yıl içindeki averaj devam süresi ise yüzde 45 uzadı. Tropikal gecelerin başladığı tarihin averaj 10 gün erkene geldiği, sona erdiği tarihin ise 12 gün ileri kaydığı belirlendi. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Uğurcan Sayılı, uyku süresini iş programı, stres, sıhhat durumu, kafein tüketimi, ışık, gürültü, rutubet ve yatak odası koşulları benzer biçimde pek fazlaca unsurun etkilediğine dikkat çekerken, “Sadece yeni emek verme, öteki etkenlerden bağımsız olarak gece sıcaklıklarındaki artışın iyi bir gece uykusuna ulaşmayı giderek daha çok zorlaştırdığını ortaya koyuyor” dedi.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
