Türkiye’nin Eskişehir’deki büyük rezerviyle adından söz ettiren ender toprak elementlerinde Çin’in konumu tartışılıyor. Hem hammaddede hem de üretimde dünya devi olan Çin’in dünyadaki tüm ender element piyasalarına müdahale etmiş olduğu belirtilirken ABD’de piyasaya çıkan Wall Street Journal’da Tanzanya’da üretim tesisi kuran Avustralyalı bir firmanın başına gelenler anlatılıyor. Haber Global Web Hususi’e Çin müdahalesinin iyi mi gerçekleştiğiyle ilgili data veren enerji uzmanı Hasan Selim Özertem ise Pekin yönetiminin bu yolla hem tutumsal hem de siyasal avantajlar elde ettiğini söylemiş oldu.
Hasan Selim Özertem: Çin hem arz piyasasını hem de hammaddeyi denetim ediyor.
AYAKTA KALAMADI
Söz mevzusu habere nazaran Tanzanya’daki büyük bir ender toprak elementi madeni, Batı’nın tüm çabalarına karşın Çin’in kontrolüne geçti. Avustralyalı Peak Rare Earths şirketi, senelerdir madeni Çin’den bağımsız bir tedarik zincirine dönüştürmeye çalışıyordu. ABD ve öteki Batılı ülkeler de projeyi desteklemeyi değerlendirdi sadece lüzumlu finansman sağlanamadı. Bu süreçte Çin, küresel piyasada tutarları düşürerek rakip yatırımların ayakta kalmasını zorlaştırdı.
ÇİN DEVLETİ DESTEKLİ
Madenin başlıca yatırımcılarından önde gelen Appian’ın hisselerini Çin devlet destekli şirket Shenghe Resources’a satmasıyla dengeler tamamen değişti. Peşinden Peak, fiyat baskısı ve finansman sıkıntıları sebebiyle Shenghe ile üretim anlaşmaları yapmak mecburiyetinde bırakıldı. Son aşamada Shenghe şirketi, Peak’i tamamen satın aldı. Bu gelişmeyle beraber Tanzanya’daki stratejik maden, Batı için kaybedilmiş bir fırsata; Çin içinse küresel ender topraklar hâkimiyetini daha da güçlendiren bir adım haline geldi. Çin’in maden üretiminin büyük kısmını 2029’a kadar satın alması planlanıyor.
HAMMADDE KONTROLÜ
Çin’in iki aşamalı bir strateji uyguladığını belirten Özertem şunları açıkladı: “Çin hem ender elementlerin çıkmış olduğu madenleri satın alıyor hem de bu elementlerle üretilen ürünleri. Böylece hem arz piyasasını hem de hammaddeyi denetim ediyor. İkinci stratejisi ise hammaddeyi kendi ülkesine alıp rafinaj sürecini etkiliyor. Çin’in bu konudaki teknolojisi oldukça ileri bir konumda. Tonlarca hammadde geliyor, peşinden gerekseme olan ürünlere çevriliyor. Şu demek oluyor ki böylece hem hammaddeyi hem de son ürünü yönetiyor.”
OTOMOBİLDEN SAVUNMAYA
Çin’in dünya pazarının yüzde 80-90’ını yönettiğini belirten Özertem şunları söylemiş oldu: “Çin’in bu konudaki pozitif yanlarının iki boyutu var. Çin eskiden bildiğimiz şeklinde artık düşük teknoloji üreten bir ülke değil. Epey zamandır yüksek teknoloji üretiyor. Elektrikli vasıta pazarında, güneş panellerinde, müdafa sanayii ürünlerinde önde görünüyor. Bu hafta çıkan sayılara baktığımızda Çin’in bu alandaki ticaretinin 1 trilyon doların üstüne çıkmış olduğu görülüyor. Bu bir tek düşük fiyat avantajıyla olmuyor, Çin gereksinim duyulan ürünleri üretiyor. Ender elementler teknolojik ürünlerin birçoğunda mecburi olarak kullanılan kullanılan mühim madenler. Bunlar olmadan üretim yapılamıyor.”
Çin, küresel piyasada tutarları düşürerek rakip yatırımların ayakta kalmasını zorlaştırdı
AVRUPA DİZE GELDİ
Bu durumun Çin’e büyük bir siyasal avantaj sağladığını belirten Özertem Pekin’in bu pozitif yanları iyi mi kullandığını da şöyleki söyledi: “Bunun tesirini geçtiğimiz aylarda Hollanda-Çin ve ABD-Çin çekişmesinde gördük. Hollanda otomobil üretimiyle ilgili bir çip tesisini millileştirince Çin bu ülkeye ender element satışını durdurdu. Avrupa otomobil piyasası sıkıntıya girdi. Gene ABD, Çin’e yönelik tarifeleri artırınca, Çin oraya da ender element satışını durdurdu. ABD bu duruma dayanamayınca ortak nokta bulmak zorunda kaldılar. Bu şekilde bakınca Çin’in bu durumu iyi mi kullandığını görüyoruz. Ürün üreten daha azca gelişmiş ülkelerle ilişki kuruyorlar, Asya ve Afrika’da bu güçlerini kaldıraç olarak kullanıyorlar.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
