Habermas’ın ardından. Demokrasi, akıl ve modernliğin krizi

featured
Google'da Abone Ol
0
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Jürgen Habermas’ın ölümü, yalnızca Alman felsefesi için değil, çağıl politika teorisi, demokrasi düşüncesi ve eleştirel cemiyet kuramı açısından da büyük bir devrin kapanışı olarak değerlendiriliyor. 18 Haziran 1929’da Düsseldorf’ta doğan Habermas, Nazi Almanyası’nın gölgesinde büyüdü; cenk sonrası Almanya’nın demokratik tekrardan müessese sürecinde ise felsefeyi yalnızca bilimsel nitelikli bir uğraş değil, kamusal mesuliyet alanı olarak görmüş oldu. Heidelberg Üniversitesi, Frankfurt Goethe Üniversitesi ve Starnberg’deki Max Planck Enstitüsü’nde vazife icra eden düşünür, bilhassa Kamusal Alanın Yapısal Dönüşümü ve İletişimsel Fiil Kuramı eserleriyle uygar felsefenin yönünü belirledi.


“İletişimsel akıl” ve “kamusal alan” kavramlarıyla çağıl demokrasiyi tekrardan kuramsallaştıran Jürgen Habermas, 96 yaşlarında yaşamını yitirdi. (Reuters)

DEMOKRASİYİ YENİDEN DÜŞÜNDÜ

Habermas’ın en malum kavramlarından biri “kamusal alan” oldu. Düşünüre gore çağıl demokrasinin sıhhatli işlemesi, vatandaşların devletin ve piyasanın direkt baskısından uzak halde tartışabildiği, düşünce üretebildiği ve yönetimi eleştirebildiği bir alanın varlığına bağlıydı. 18. yüzyıl Avrupa’sındaki salonlar, kahvehaneler, gazeteler ve okuma toplulukları bu alanın tarihsel örnekleri olarak görülüyordu. Sadece Habermas, paracı kitle medyasının ve tüketim kültürünün bu eleştirel kamusallığı zayıflattığını savundu. Böylece kamusal alan, etken yurttaş tartışmasının değil, eylemsiz tüketici izleyiciliğinin mekanına dönüşme riskiyle karşı karşıya kaldı.

İLETİŞİMSEL AKIL VE SÖYLEM

Habermas’ın felsefeye en mühim katkılarından biri “iletişimsel akıl” teorisiydi. Düşünüre gore akıl yalnızca teknik başarı, araçsal hesap yada stratejik çıkar anlamına gelmez; insanoğlu, dil vesilesiyle birbirini anlamaya çalışırken de rasyonel davranır. Bu yüzden demokrasi, yalnızca sandık ya da devlet kurumları değil, vatandaşların gerekçeli halde konuşabildiği bir kontakt düzenidir. “Söylem etiği” terimi da buradan hayata merhaba dedi: Bir normun meşru olabilmesi için ondan etkilenenlerin özgür, eşit ve baskıdan uzak bir münakaşa içinde ona rıza gösterebilmesi gerekir. Habermas bu yolla Aydınlanma’yı savundu; sadece onu tamamlanmış değil, “tamamlanmamış bir proje” olarak görmüş oldu.

Habermas’ın ardından. Demokrasi, akıl ve modernliğin krizi - Resim : 2
Nazi Almanyası’nın gölgesinde büyüyen Jürgen Habermas, cenk sonrası dönemde demokrasiyi “kamusal münakaşa” üstünden tekrardan tanımlayan en etkili düşünürlerden biri oldu. (Reuters)

ORTAK DEMOKRATİK AKIL

Habermas, yalnızca üniversite kürsüsünde kalan bir felsefeci değildi. 1986’daki meşhur Historikerstreit, şu demek oluyor ki “Tarihçiler Tartışması” esnasında tutucu tarihçileri Nazi suçlarını ve Holokost’u göreceleştirmekle suçladı. Ona gore Almanya’nın cenk sonrası en büyük kazanımı, milliyetçi tarih anlatılarından koparak anayasal demokrasiye ve Batı’nın siyasal kültürüne açılmasıydı. Bu yüzden “anayasal yurtseverlik” terimini savundu: ulusal, etnik ya da kültürel üstünlük yerine, demokratik hukuk devletine bağlılık. Yaşamının ilerleyen dönemlerinde Avrupa Birliği’nin derinleşmesini destekledi; yükselen milliyetçilik, teknokrasi ve militarizm karşısında Avrupa’nın ortak demokratik akla gerekseme duyduğunu altını çizdi.

SERT ŞEKİLDE ELEŞTİRİLDİ

Habermas’ın düşüncesi yarattığı geniş etkinin yanı sıra sert eleştiriler de aldı. Foucault çizgisindeki düşünürler, onun iletişimsel akıl teorisinin yönetimin yaygın ve görünmez işleyişini yeterince açıklamadığını savundu. Postmodernistler, evrensel akıl ve rasyonel uzlaşma fikrini fazla iyimser buldu. Marksist eleştirmenler ise Habermas’ın kapitalizm eleştirisini yumuşattığını, derslik çatışması ve üretim ilişkileri yerine kontakt, hukuk ve demokratik prosedürlere fazla ağırlık verdiğini belirtti. Domenico Losurdo benzer biçimde adlar, onun refah devleti ve kapitalizm analizlerinde derslik mücadelesinin tarihsel rolünü yeterince hesaba katmadığını ileri sürdü. Buna karşın Habermas, çağıl dünyada aklın, özgür irdelemenin ve demokratik meşruiyetin halen savunulabileceğini göstermeye çalışan son büyük sistem filozoflarından biri olarak anılıyor.

[email protected]

Kaynak: Web Hususi

Habermas’ın ardından. Demokrasi, akıl ve modernliğin krizi
Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Spam göndermiyoruz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

KAI ile Sohbet Et

KAI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka asistanı
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com