Zelzele yalnız binaları değil, soluduğumuz havayı da yıktı. Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinden etkilenen kentlerde hava kirliliğinin eleştiri boyutlara ulaşmış olduğu anlaşıldı. Son verileri gündeme taşıyan isim olan Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Merve Erçelik, 2023 senesinde Hatay’daki hava kirliliğinin yüzde 42 oranında arttığını, İskenderun Merkez’de de benzer tablonun oluştuğunu belirtirken, “Bu artış geçici değil. Depremden bir yıl sonrasında bile kirlilik seviyesi düzgüsel değerlere inmedi” dedi. Ortaya çıkan hava kirliliği tablosunun halk sağlığına direkt tesiri bulunduğunu söyleyen Erçelik, 2023 senesinde partikül madde (PM10) kirliliğine bağlı 53 bin erken ölüm gerçekleştiğini, bu ölümlerin 30 yaş üstü grubunda her 10 kişiden birini etkilediğini de aktardı.
İstanbul, Ankara ve İzmir şeklinde üç büyük şehirdeki kirlilik oranları da Dünya Sıhhat Örgütü’nün belirlediği sınırların iki ila üç katı üstünde gerçekleşti.
53 BİN ERKEN ÖLÜM
Türkiye genelinde 2024 senesinde PM10 düzeylerini ölçen 341 istasyon olmasına karşın, bu istasyonların yalnızca yüzde 77’sinde kafi veri toplandı. Sadece aslolan vahim olan tablo ise ölümlerde yaşandı. Yalnızca 2023 senesinde hava kirliliğine bağlı 53 bin erken ölüm yaşandı. Son yıllarda ölçüm meydana getirilen merkezlerin tamamında hava kirliliği limit değerlerin üstünde çıkarken, kirliliğin en fazla görüldüğü iller Iğdır ve Malatya oldu.
ÖLÇÜMLER YETERSİZ
Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dr. Orbay Tutku Seren de, geçtiğimiz gerçekleşen Toraks Kongresinde yapmış olduğu değerlendirmeleri gündeme taşıdı. Seren, Türkiye’nin en mühim halk sağlığı problemlerinden birinin hava kirliliği bulunduğunu ifade ederken, “İnce partikül maddeye (PM2.5) dair kafi ölçüm yapılmıyor. Meydana getirilen ölçümlerin tamamında halkın kirli hava soluduğunu görüyoruz. Öte taraftan, yalnız hava değil, şehirlerin kendisinin de halk sağlığı problemi haline geldi. Artan betonlaşma, azalan yeşil alan ve yükselen kent sıcaklıkları sağlığı tehdit ediyor. Kirli hava ve artan sıcaklıklar birleşince halk sağlığı ciddi tehdit altına giriyor” diye konuştu.
MADEN ETKİSİ
Meslek Hastalıkları Uzmanı Dr. Selin Çakmakçı ise Akbelen Ormanı’ndaki duruma dikkat çekerken şunları söylemiş oldu: “Kömür madeni faaliyetlerinin başlamasının arkasından meydana getirilen bir aylık hava kalitesi ölçümünde, PM10 değerleri Dünya Sıhhat Örgütü limitlerinin 4.5 kat üstüne çıktı. Bu düzey, Muğla, Milas ve Yatağan’daki kömürlü termik santral alanlarından bile daha yüksek.”
3 KAT FAZLA
Temiz Hava Hakkı Platformu ve Hatay Doktor Odası Antakya Şubesi tarafınca 10-11 Haziran 2023 günleri meydana getirilen 22 saat 13 dakikalık kesintisiz ölçümler, PM2.5 averajı 48 mikrogram/metreküp olarak tespit edilirken, bu değerin, Dünya Sıhhat Örgütü’nün 24 saatlik kılavuz değerinin minimum 3 katından fazla olduğu saptanmıştı. Aynı gün ölçülen en yüksek PM2.5 kıymeti ise 185 mikrogram/metreküp olarak kayda geçmişti.
DSÖ’nün kılavuz değerlerine gore dış ortam havasında senelik averaj PM2.5 limitlerinin 5 mikrogram/metreküp seviyesini aşmaması gerekiyor.
LİMİTLER SÜREKLİ AŞILDI
6-17 Haziran günleri meydana getirilen ve 23 saat 16 dakikalık kesintisiz ölçümde ise PM2.5 averajının 16 mikrogram/metreküp olduğu, 10-11 Temmuz günleri meydana getirilen ve 21 saat 10 dakika devam eden kesintisiz ölçümde, PM2.5 averajının 17 mikrogram/metreküp olarak tespit edilmiş olduğu anlaşılırken, aynı gün ölçülen en yüksek PM2.5 değerinin ise 121 mikrogram/metreküp olarak kaydedilmesi vehametin boyutunu gözler önüne sermişti. Uzmanlar ise Türkiye’deki çevre mevzuatında PM10 için limit değerler olmasına karşın, PM2.5 için belirlenmiş bir limit kıymet bulunmadığına dikkat çekiyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
