Yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatların iyi mi yükseldiğini araştıran soruşturma, 15 Eylül’de 22 ile yayılan operasyonla yeni bir aşamaya geçti. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü “Tarladan Markete Fiyat Yolculuğu” soruşturmasında 41 büyük dağıtıcı firmanın yöneticisi hakkında gözaltı sonucu verildi. 22 ilde 109 iş yeri ve ikamette arama yapılmış oldu. Soruşturma kapsamında gözaltına alınan 40 kişinin tamamı hemen sonra tutuklandı. Hakkında gözaltı sonucu bulunan bir şüphelinin yakalanması için çalışmaların sürdüğü bildirildi. Sadece operasyonun arkasındaki emek verme günler içinde başlamadı. Dosyada yer edinen incelemeler, değişik kurumlardan alınan kayıtların karşılaştırılması ve üreticilerin tek tek dinlenmesiyle oluşturuldu.
İLK İZ HAL KAYITLARI
Soruşturmanın mühim kaynaklarından biri Tecim Bakanlığı’ndaki Hal Kayıt Sistemi verileri oldu. Başsavcılık, Rekabet Kurulu, Tecim Bakanlığı ile İstanbul, Ankara, İzmir, Mersin ve Antalya büyükşehir belediyelerinin hal müdürlüklerinden şüpheli firmaların sebze ve meyve ticaretindeki işlem hacimlerini istedi. Bunun yanında Ziraat ve Orman Bakanlığı’ndan Ziraatçi Kayıt Sistemi verileri temin edildi.
ÇİFTÇİLERE GİDİLDİ
Soruşturmanın en geniş ayağını ise üreticilerin ifadeleri oluşturdu. Vergi Denetim Kurulu’nun emek vermesi kapsamında ortalama 1029 çiftçinin beyanına başvuruldu. Çiftçilere sattıkları ürünün ne olduğu, ne kadar ürün sattıkları, ürünü hangi fiyattan verdikleri ve ürünün hangi şartlarda tedarikçiye ulaşmış olduğu soruldu. Arkasından bu beyanlar, firmaların düzenlemiş olduğu üretici makbuzları ve öteki alış-satış belgeleriyle karşılaştırıldı. Bazı tedarikçilerin gerçek alış fiyatından daha yüksek bedeller gösteren üretici makbuzları düzenlemiş olduğu, ürün arzını olduğundan düşük gösterdiği, maliyetleri yükselttiği yada tedarik zincirini gereksiz şekilde uzattığı tespit edildi.
FİYATLAR BÖYLE ŞİŞİRİLDİ
Dosyadaki örneklerden biri kapya biber üstünden ortaya çıktı. Bir üretici, soruşturma kapsamında incelenen firmaya kapya biberi kilogramı 8-9 liradan sattığını beyan etti. Sadece aynı ürün için firmanın düzenlemiş olduğu üretici makbuzlarında kilogram fiyatlarının 18,70 ile 23,95 lira içinde gösterildiği belirlendi. Başka bir üretici de kilogramını en fazla 11,50 liradan sattığı kapya biber için makbuzda 18,70 lira gösterildiğini söylemiş oldu.
OLMAYAN ÜRÜNE DE MAKBUZ
Soruşturma dosyasındaki bir başka kayıt ise ürün miktarlarıyla ilgili. Bir üreticinin adına ortalama 1 milyon 236 bin liralık üretici makbuzu düzenlenmiş olduğu belirlendi. Sadece üretici, söz mevzusu ürünü asla üretmediğini ve firmaya satmadığını beyan etti. Başka bir üretici ise salçalık domatesi kilogramı 2-3 liradan sattığını ve toplam satışının ortalama 70 ton bulunduğunu söylemiş oldu. Buna karşılık adına düzenlenen makbuzlarda 171 bin 544 kilogram ürün gösterildiği ve kilogram fiyatının averaj 4,87 lira olarak kaydedildiği tespit edildi. Bir firmanın da yaşamını yitirmiş 6 şahıs adına üretici makbuzu düzenlenmiş olduğu belirlendi.
TÜKETİCİ MAĞDUR OLDU
Operasyonun mevzusu olan iddiaların tüketici tarafındaki karşılığı ise ürünün üreticiden çıkmış olduğu fiyatla marketteki fiyat arasındaki farkta görülüyor. Türkiye Ziraat Odaları Birliği’nin 1 Eylül 2026 tarihindeki verilerine gore ağustos ayında üretici ile market arasındaki en yüksek fiyat farkı limonda görüldü. Üreticide 10 lira olan limonun markette 84,84 liraya, üreticide 10,66 lira olan havucun 51,20 liraya, üreticide 18,75 lira olan elmanın ise 89,60 liraya satılmış olduğu açıklandı. 14 Temmuz ve 3 Eylül tarihindeki raporların arkasından soruşturma dosyasındaki incelemeler tamamlandı ve 15 Eylül’de operasyon aşamasına geçildi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 yöneticisi hakkında gözaltı sonucu verdi.
