Doğu Akdeniz’de naturel gaz arama faaliyetleri yeni bir aşamaya girerken, bölgede 2028 sonrasına uzanan yeni bir enerji takvimi oluştu. Doğu Akdeniz’de senelerdir arama ve sondaj faaliyetleri üstünden devam eden enerji rekabetinde üretim aşamasına doğru ilerleniyor. İtalyan ENI ile Fransız TotalEnergies, Cenup Kıbrıs Rum Yönetimi’nin 6 numaralı parsel olarak duyuru etmiş olduğu bölgede yer edinen Kronos sahası için nihai yatırım sonucu aldı. Şirketlerin açıklamış olduğu plana nazaran üretimin 2028 senesinde başlaması, çıkarılacak naturel gazın deniz altından döşenecek boru hattıyla Mısır’a taşınması ve burada sıvılaştırılarak dünya pazarlarına gönderilmesi hedefleniyor.
AKDENİZ’DE SERVET SAKLI
Kronos sahasında üretilebilir rezervin ortalama 85 milyar metreküp olduğu tahmin edilirken, senelik ortalama 2,8 milyon ton LNG üretimi öngörülüyor. Gazın ENI’nin bağlantılı olduğu Mısır’daki altyapı üstünden Damietta LNG Terminali’ne ulaştırılması ve buradan Avrupa başta olmak suretiyle internasyonal pazarlara sevk edilmesi planlanıyor. Sadece deniz tabanında kurulacak üretim sistemleri, boru hattı ve saha geliştirme süreci dikkate alındığında 2028 hedefi bununla beraber yoğun bir yatırım takvimine işaret ediyor.
Türk Birliği, bilhassa son 10 yılda yerli projeler; MİLGEM, Atmaca, TCG Anadolu ile bölgesinin en güçlüsü haline geldi. Fotoğraf: AA
SADECE KRONOS DEĞİL
Kronos’un bulunmuş olduğu bölge, Türkiye ile Cenup Kıbrıs Rum Yönetimi içinde uzun süredir devam eden deniz yetki alanı tartışmalarının da merkezinde yer ediniyor. Türkiye, Rum yönetiminin duyuru etmiş olduğu bazı ruhsat sahalarının kendi kıta sahanlığı iddialarıyla çakıştığını ve Kıbrıs Türklerinin naturel kaynaklar üstündeki haklarının umursanılmadığını korumak için çaba sarfediyor. Doğu Akdeniz’deki hareketlilik yalnızca Kronos sahasıyla sınırı olan değil. ExxonMobil ile QatarEnergy de Cenup Kıbrıs’ın 10 numaralı parsel olarak tanımladığı bölgede yer edinen Glaucus ve Pegasus sahalarında keşfedilen gazın ticari olarak işletilebilir bulunduğunu deklare etti.
MISIR OYUNUN İÇİNDE
İki firmanın planına nazaran ek değerlendirme sondajlarının peşinden ön mühendislik ve tasarım çalışmalarına geçilecek. Nihai yatırım kararının 2029 senesinde alınması, üretimin ise 2033 senesinde başlaması hedefleniyor. Gazın iyi mi pazara ulaştırılacağı mevzusunda ise değişik seçenekler değerlendiriliyor. Yüzer LNG tesisleri, Kıbrıs’ta kara tesisi kurulması yada mevcut Mısır altyapısının kullanılması gündemde bulunurken, şirket açıklamalarında Mısır seçeneği öne çıkıyor. Bu tablo, bölgede arama döneminden üretim ve ihracat dönemine geçileceğini gösterirken, Kıbrıs Türk tarafının gelir paylaşımına ilişkin itirazlarını da tekrardan gündeme getirmiş vaziyette.
KOMİTE ÖNERİSİ GELMİŞTİ
KKTC, adanın çevresindeki naturel kaynakların iki toplumun ortak hakkı bulunduğunu korumak için çaba sarfediyor. Bu kapsamda 2011 senesinde devrin KKTC Cumhurbaşkanı Derviş Eroğlu tarafınca BM’ye sunulan öneride, Kıbrıs sorununa çözüm bulununcaya kadar iki tarafın da tek taraflı hidrokarbon faaliyetlerini durdurması yada ortak bir komite kurulması talep edilmişti. Ortak komitenin ruhsatlandırma, arama, sondaj ve gelir paylaşımı süreçlerini beraber yönetmesi öngörülüyordu. Benzer tavsiyeler daha sonraki dönemlerde de gündeme getirildi sadece ortak bir mekanizma kurulamadı.
TÜRKİYE KARŞI ÇIKIYOR
Türkiye ise geçmiş yıllarda bölgede yürütülen bazı sismik araştırma ve sondaj faaliyetlerine donanma unsurlarıyla müdahale etmiş, kendi kıta sahanlığı ve KKTC tarafınca verilen ruhsat sahaları içinde bulunduğunu açıklamış olduğu alanlarda yabancı gemilerin çalışmalarına karşı çıkmıştı. Sonraki yıllarda gerilim büyük seviyede diplomatik açıklamalar üstünden devam etti.
Uzmanlar ne dedi?
“GÜÇ MÜCADELESİ BAŞLIYOR”
Internasyonal İlişkiler Uzmanı Umur Tugay Yücel denklemdeki fazlaca yönlü yapıya işaret ederek, Türkiye’nin Batı ile bağlarını korurken Rusya, Çin, Körfez ve Afrika ülkeleriyle ilişkilerini de derinleştiren fazlaca kutuplu bir denge siyaseti izlemesi icap ettiğini belirtiyor. Yücel’e nazaran Doğu Akdeniz’deki rekabet artık yalnızca dış ilişkiler ve enerji başlıklarıyla sınırı olan değil; bölgenin gelecek on yıllardaki güç dağılımını ve hangi aktörün bölgesel merkez konumuna yükseleceğini belirleyecek daha geniş bir mücadeleye dönüşmüş durumda.
“GERİLİM ARTACAK”
Jeostrateji Uzmanı-Araştırmacı Dr. Ahmet Uslu ise internasyonal enerji şirketlerinin arama safhasını geride bırakarak direkt üretim takvimine yönelmesinin Doğu Akdeniz’de dengeleri daha sert bir aşamaya taşıyacağını belirtirken; “2028 sonrasında sorun yalnızca gazın çıkarılması değil, bölgedeki ekonomik nüfuzun kim tarafınca kurulacağı olacak” dedi.
