Küresel enerji piyasalarında Hürmüz Boğazı merkezli arz krizi derinleşirken, Brent petrolün tekrardan 100 doların üstüne yerleşmesi, enerji ithalatına bağımlı ekonomiler açısından yeni bir maliyet baskısını gündeme taşıdı. Goldman Sachs ve Morgan Stanley’nin yukarı yönlü petrol senaryoları bu riskin geçici bir fiyat hareketinden ibaret görülmediğini ortaya koyuyor. Petrol fiyatlarındaki her kalıcı yükseliş yalnızca akaryakıt pompasına değil; endüstri, elektrik, lojistik, hammadde, ambalaj, ithal ara malı ve finansman maliyetlerine de zincirleme halde yansıyor. Analistlere nazaran küresel enerji şoku, Türkiye’de zayıflama sinyali veren gerçek sektör beklentileriyle birleşince, üretim cephesindeki kırılganlığı daha görünür hale getiriyor.
Analistlere nazaran petrol fiyatlarının senenin ilerleyen bölümünde 90 dolar civarında seyretmesi, Türkiye açısından yüksek maliyetli bir enerji tablosu anlamına da geliyor.
İSTİKRAR ANCAK EKİM’DE
Hürmüz kaynaklı enerji cephesindeki son tablo ise önümüzdeki dönem için bazı ipuçları barındırıyor. Goldman Sachs, 27 Nisan tarihindeki değerlendirmesinde Brent petrol için dördüncü çeyrek tahminini 80 dolardan 90 dolara çıkarırken; bankanın analizinde, Basra Körfezi kaynaklı üretim kaybının küresel stoklarda “aşırı” çekilmelere yol açmış olduğu, Körfez ihracatındaki normalleşmenin haziran sonuna sarkabileceği belirtiliyor. Morgan Stanley cephesinde ise değişik fakat aynı derecede sert bir fiyat patikası öne çıkıyor. Martijn Rats’ın da aralarında bulunmuş olduğu analistlerin önceki değerlendirmelerinde Brent için ikinci çeyrekte 110 dolar, üçüncü çeyrekte 100 dolar seviyesi korunmuştu. Banka ise Hürmüz üstünden sevkiyatların nisan ayında düşük kalacağını, mayıs-temmuz içinde kaybedilen hacmin ortalama yüzde 70’inin geri gelebileceğini ve istikrarın sadece ekim ayına doğru sağlanabileceğini öngörüyor.
ENERJİ MALİYETİ KATLANIYOR
Türkiye açısından bu tablo direkt enerji faturasının kabarması anlamına geliyor. Petrol fiyatındaki her 1 dolarlık artış Türkiye’nin enerji maliyetine ortalama 400 milyon dolar eklerken, Hürmüz krizi Türkiye için yalnızca petrol fiyatı başlığı olmaktan çıkıyor; akaryakıttan lojistiğe, elektrik üretiminden petrokimyaya, gübreden ambalaja, gıdadan ihracat taşımacılığına kadar uzanan geniş bir maliyet zincirini tetikleyen yapısal bir baskı unsuruna dönüşüyor.
TÜKETİCİ ENFLASYONUNU ARTIRIYOR
Kurumsal İktisat Uzmanı Gülsev Duran ise ekonomide son haftalarda ortaya çıkan tablonun, yalnızca savaşın yarattığı dış baskılarla değil, içeride bir süredir uygulanan siyaset setinin sınırlarıyla beraber okunması icap ettiğini söylüyor. Duran, akaryakıt fiyatlarının yalnızca vasıta sahiplerinin maliyetini değil, taşımacılık üstünden besin ve temel tüketim ürünlerinin raf fiyatını da etkilediğini belirtirken, “Enerji maliyetleri üretici fiyatlarına, üretici tutarları ise süre içinde tüketici enflasyonuna taşınıyor. Gelecek haftalarda Hürmüz’de akışın ne kadar süratli normale döneceği, petrolün 100 dolar üstünde kalıp kalmayacağı ve enerji maliyetinin fiyatlara ne seviyede yansıyacağı, yalnızca piyasaların değil, Türkiye’de üretimin, enflasyonun ve hane bütçelerinin de ana belirleyicisi olacak” diyor.
Enerji maliyetindeki artış, direkt vatandaşın alım enerjisini etkiliyor.
DOĞALGAZ SIKINTISI OLMAYACAK
Öte taraftan akaryakıtta yaşanmış olan küresel fiyat baskısına karşın, Türkiye’nin yüksek hidroelektrik kapasitesi ve 2026’daki yağışlı tablo enerji sistemi açısından mühim bir denge unsuru oluşturuyor. Enerji Analisti Bahadır Sercan Gümüş’e nazaran bu tablo, bilhassa doğalgaz arzı ve elektrik üretimi tarafında Türkiye’ye belli bir esneklik kazandırmış durumda. Enerji Bakanlığı verilerine nazaran barajlardaki doluluk oranı yüzde 71 seviyesinde bulunurken, Türkiye’nin yeraltı doğalgaz depolama kapasitesi de 4,2 milyar metreküpe ulaşmış vaziyette. Gümüş’e nazaran İran kaynaklı ihtimaller içinde bir kesinti mevcut koşullarda sistemi sarsacak seviyede bir kriz üretmeyecek. Uzmanlar da kısa vadede İran gazı sebebiyle büyük bir arz krizi beklenmediğini, sadece orta ve uzun solukta enerji güvenliğinin ana eksenini daha çok güneş, daha çok rüzgar, daha çok depolama ve daha düşük fosil bağımlılığının oluşturacağını belirtiyorlar.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
