Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla nihayetlenen Soğuk Harp’ın arkasından ABD, askeri, ekonomik ve teknolojik kapasitesiyle internasyonal sistemin en kuvvetli aktörü haline geldi. Washington, kurduğu ittifaklar ve küresel finans sistemindeki ağırlığı yardımıyla ortalama 30 yıl süresince dünya siyasetinde belirleyici rol oynadı. Sadece Çin’in ekonomik ve teknolojik alanda hızla yükselmesi, Rusya’nın askeri ve stratejik gücüyle tekrardan internasyonal rekabetin merkezine yerleşmesi bu tabloyu değiştirdi. Hindistan’ın artan ekonomik ve diplomatik ağırlığı ile Avrupa Birliği’nin küresel ticaretteki tesiri de güç dağılımını çeşitlendirdi. Antoine el Hac’ın Şarku’l Avsat’ta piyasaya sürülen değerlendirmesinde, internasyonal sistemin artık 1991 sonrasındaki dünya düzeninden farklılaştığına dikkat çekiliyor.
ÇİN VE RUSYA ABD’YE KARŞI YAKINLAŞIYOR
Yeni güç dengelerinin en mühim oyuncuları içinde Çin ve Rusya bulunuyor. İki ülke enerji, tecim, askeri ve diplomatik alanlarda iş birliğini geliştirirken ABD’nin internasyonal sistemdeki üstünlüğünü sınırlandırmayı hedefleyen politikalar izliyor. Çin, endüstri üretimi, teknoloji yatırımları, tecim ağı ve Dönem ve Yol Girişimi ile küresel tesirini genişletiyor. Pekin yönetimi, internasyonal kuruluşlardaki ağırlığını artırmanın yanı sıra mevcut finans ve tecim sistemlerine alternatif mekanizmalar oluşturmak için de çalışıyor. Rusya ise nükleer tabanca kapasitesi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ndeki sürekli üyeliği ve enerji kaynaklarıyla internasyonal siyasetteki konumunu koruyor. Ukrayna savaşı, Moskova’nın Batı ile yaşamış olduğu jeopolitik rekabeti daha da belirgin hale getirdi.
Internasyonal sistemde güç merkezlerinin çoğalmasının daha dengeli bir dünya düzeni oluşturup oluşturmayacağı mevzusunda değişik görüşler bulunuyor.
HİNDİSTAN, AVRUPA VE TÜRKİYE’NİN AĞIRLIĞI ARTIYOR
Değerlendirmeye bakılırsa internasyonal sistemdeki değişiklik yalnızca ABD, Çin ve Rusya arasındaki rekabetle sınırı olan kalmıyor. Hindistan, herhangi bir siyasal yada askerî bloğa bütünüyle bağlanmadan küresel tesirini artırmaya çalışıyor. Yeni Delhi yönetimi, BRICS üyeliğini sürdürürken ABD, Japonya ve Avustralya ile QUAD kapsamındaki iş birliğini de geliştiriyor. Bu siyaset, Hindistan’ın değişik güç merkezleriyle ilişkilerini koruyarak stratejik hareket alanını genişletmesini sağlıyor. Avrupa Birliği ise ortak pazarı, tecim politikaları ve ekonomik düzenlemeleriyle küresel ölçekte etkili bir erkek oyuncu olmayı sürdürüyor. Değerlendirmede Türkiye, Brezilya ve Endonezya benzer biçimde orta ölçekli güçlerin de öneminin arttığına işaret ediliyor. Bu ülkeler coğrafi konumları, ekonomik kaynakları ve değişik güç merkezleriyle kurmuş oldukları diplomatik ilişkiler yardımıyla internasyonal müzakerelerde daha çok ağırlık kazanıyor.
ÇOK KUTUPLU DÜNYA DAHA FAZLA ÇATIŞMA GETİREBİLİR
Fazlaca sayıda kuvvetli aktörün varlığının herhangi bir ülkenin tek başına hâkimiyet kurmasını zorlaştırabileceği ve devletlere daha geniş diplomatik hareket alanı sağlayabileceği belirtiliyor. Şarku’l Avsat’taki değerlendirmede, ABD’nin küresel üstünlüğünün eski gücünde olmadığı sadece oldukca kutuplu sistemin de hemen hemen istikrarlı bir yapıya kavuşmadığı vurgulanıyor. Internasyonal kurumların reformu ve ülkeler içinde iş birliğinin güçlendirilmesi halinde daha dengeli bir seviye kurulabileceği, rekabetin silahlanma ve nüfuz mücadelesine dönüşmesi halinde ise dünyanın uzun soluklu bir istikrarsızlık dönemine girebileceği belirtiliyor.

