Fındık bahçelerinin en büyük düşmanlarından kabul edilen, anavatanı Uzak Doğu’ya dayanan Turunçgil Teke Böceği tesirini sürdürüyor. Halk içinde “Drakula böceği” olarak malum Turunçgil Teke Böceği, Türkiye’ye girişinin peşinden Karadeniz’de yayılışını sürdürürken, başta fındık olmak suretiyle birçok ağaç türünde ciddi zarara niçin oluyor. Türkiye’ye ithal edilen süs bitkileriyle giriş yapmış olduğu değerlendirilen böcek için Ziraat ve Orman Bakanlığı koordinesinde başlatılan emekler kapsamında zararlının görüldüğü bölgelerde karantina uygulamaları hayata geçirilirken, en büyük tehdidi Karadeniz’in en mühim tarımsal ürünlerinden kabul edilen fındıkta oluşturuyor.
Yumurtalarını ağacın kök kısmına yakın alt gövdelerine bırakan zararı olan böcek, yumurtalardan çıkan larvalar ile ağacın kambiyum, öz odun ve diri odun kısmında oval şekilde derin galeriler açarak su ve gıda iletimini engelliyor. Bu durum zaman içinde dalların kurumasına, verimin düşmesine ve ilerleyen süreçte ağacın tamamen kaybedilmesine niçin olabiliyor. Trabzon’da senelerdir sürdürülen çalışmalarla zararlının yayılışı mühim seviyede denetim altına alınırken, son olarak Rize’nin Fındıklı ilçesinde de görülmesi endişeleri artırdı. Bölgede karantina tedbirleri uygulanırken, takımlar böceğin görüldüğü alanlarda araştırma ve savaşım çalışmalarını sürdürüyor. Yetkililer, üreticilerden fındık bahçelerinde gövdelerde açılmış yuvarlak delikler, ağaç diplerinde talaş birikintisi ve sebebi bilinmeyen kurumalar şeklinde emarelerle karşılaşmaları halinde durumu zaman kaybetmeden il ve ilçe ziraat müdürlüklerine bildirmelerini istedi.
“Avrupa’da ve devletimizde 87 cinse ilişkin 180’den fazla türde zarar yapmış olduğu biliniyor”
KTÜ Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Kısmı Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı’nda Araştırma Görevlisi İsmet Harman, Turunçgil Teke Böceği’nin Uzakdoğu kökenli bir tür bulunduğunu belirterek, “Ana vatanı Çin, Japonya ve Kore’dir. 2000’li yıllarda nebat materyallerinin taşınması ile Avrupa’ya giriş yapmış ve peşinden Fransa, Hollanda, Birleşik Krallıklar ve Danimarka şeklinde birçok Avrupa ülkesinde yayılmıştır. Devletimizde ise ilk kez 2014 senesinde İstanbul Şile Kumbaba Fidanlığı’nda tespit edilmiş ve mevcut durumda devletimizde İstanbul, Antalya, Sakarya, Bartın, Diyarbakır, Trabzon ve son olarak Rize‘de görülmüştür.
Trabzon’da ilk kez 2016 senesinde Esiroğlu‘nda bulunan Atasu fidan depolama alanında tespit edildi. Arkasından çevredeki fındık bahçelerinde de türün görüldüğü ve yoğun zararlar yapmış olduğu bilinmektedir. Bu tür anavatanında turunçgilde yoğun olarak zarar yapmış olduğu bilinmekle beraber Avrupa’da ve devletimizde 87 cinse ilişkin 180’den fazla türde zarar yapmış olduğu bilinmekte. Dolayısıyla yalnızca fındık değil aslına bakarsak Akçaağaçtan Kavak ağacına, At kestanesinden Çınar’a kadar ve fındık, kiraz şeklinde birçok hem ormanda hem park bahçelerde kullanılan süs bitkilerinde hem de tarımda kullanılan bitkilerde zarar yapmaktadır.
Samsun, Trabzon ve son görüldüğü Rize’de bilhassa fındık alanlarını tercih etmesi ile dikkatimizi çekmektedir. Buralarda tespit edildikten sonrasında ilgili kurumlar tarafınca lüzumlu müdahale ve savaşım şekillerinin uygulandığını ve başarı ile sonuçlandığını biliyoruz. Sadece bu gelecek için bilhassa fındık yetiştiriciliğinin mühim olduğu Ordu, Giresun, Rize ve Trabzon şeklinde illerimizde bilhassa dikkat edilmesi ve süratli bir halde savaşım çalışmalarının gerçekleştirilmesi ihtiyaç duyulan bir böcek türü bulunduğunu söyleyebiliriz” dedi.
“Oldukca tehlikeli bir zararı olan”
Böceğin tek bir larvasının bile fındığın dalını öldürmeye yettiğini kaydeden Harman, “Haziran sonu ile Ağustos sonu içinde bölgemizdeki fındık alanlarında biz bu türü ergin olarak görebiliriz. Bu tür ortalama 1.5-4 santimetre boyutunda oluyor. Teke şeklinde arkaya doğru kendi boyu uzunluğunda kimi zaman de kendi boyundan daha uzun antenleri olan üstü parlak siyah renkli ve birçok beyaz lekesi bulunan bir teke böceği. Aslına bakarsanız adını da antenlerinin geriye doğru ve teke şeklinde olmasından alıyor.
Bu türü ilk olarak erginlerinden tanıyabiliriz ya da kış boyu larva döneminde zarar yaptıktan sonrasında ergin olarak çıkış yapmış olduğu kök ve köke yakın alt beden kısmındaki bir TL büyüklüğündeki çıkış deliklerinden bu türü tanıyabiliriz. Bilgili bir cemiyet olarak bu türün herhangi bir emaresini gördükten sonrasında ilk olarak süratli bir halde ilgili kurum mercilere ve belediyelere bu türün alanımızda ya da arazimizde bulunduğunu süratli bir halde gidip bildirmek gereklidir. Bunun haricinde doğal olarak türle ilgili meydana getirilen değişik biyolojik savaşım şekilleri bulunuyor. Sadece, bu türle ilgili yapılabilecek en kati ve net çözüm eradikasyon çalışmalarıdır.
Türün alanda tespit edilmiş olduğu an süratli bir halde tedbir almak amacıyla alana gidip kökle beraber alandaki ağacın tamamen çıkarılması ve orada yonga haline getirilerek süratli bir halde imha edilmesi, yakılması gereklidir. Yoksa ben bunu alayım, evime götüreyim, yakacak odun olarak kullanırım şeklinde bekletmek kesinlikle fazlaca tehlikelidir. Bulunmuş olduğu alanda süratli bir halde eradikasyon çalışmasının başarıya ulaşmış uygulanarak lüzumlu materyalin yakılması gereklidir. Aslen bu fazlaca tehlikeli bir zararı olan.
Böceğin bir tek bir larvası bile fındığın bir dalını öldürmeye kafi gelecek niteliktedir. Bir ocakta yalnızca bir erginin bıraktığı yumurtalar tamamen ocağı kurutabilir. Kahverengi kokarca şeklinde direkt meyve yada fındık verimini etkilemekten ziyade direkt ağacı öldürmüş olduğu için fazlaca daha tehlikeli bir durumda diyebiliriz. Bunun için bir an ilkin önlemlerin alınması ve bilhassa halkın bir yerden bir yere fidan taşımamasına ve bilhassa görüldüğü bölgeden başka bir alana fidan taşınmaması mevzusunda duyarlılık göstermesi fazlaca fazlaca mühim” ifadelerini kullandı.
