Kültür ve Gezim Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, toplumsal medya paylaşımında Diyarbakır ve Bingöl’de restorasyonu tamamlanan asırlık 6 mabedin tekrardan cemaatleriyle buluşacağını deklare etti.
Vakıflar Genel Müdürlüğünce yürütülen emek harcamalar kapsamında Diyarbakır’daki Ali Paşa, Melik Ahmet Paşa, Parlı Safa, Cafer-i Tayyar ve Hanbaşı camileri ile Bingöl’deki Balaban Bey Camii’nin tekrardan ibadete hazır hâle getirildiğini belirten Ersoy, eserlerin yarın, 2 Ekim’de cuma namazıyla kapılarını açacağını bildirdi.
Eserlerin emsalsiz dokularının korunarak restore edildiğini vurgulayan Ersoy, şunları kaydetti:
“Her bir eserimizde bilimsel çalışmalarla zelzele hasarlarını giderdik, yapılarımızı güçlendirdik. Tarihî taş işçiliğinden çinilere, ahşap unsurlardan kalem işlerine kadar ecdat yadigârı mirasımızı emsalsiz dokusunu koruyarak ihya ettik.”
Ersoy, tarihî mabetlerin ihyasında alın teri dökenlere teşekkür ederek tekrardan ibadete açılacak camilerin Diyarbakır ve Bingöl’e hayırlı olmasını diledi.
Altı eserin toplu açılış programı, Diyarbakır’ın Sur ilçesindeki Ali Paşa Camii’nde gerçekleştirilecek.
Ali Paşa Camii’nde Asırlık İşçilik Korundu
Hadım Ali Paşa tarafınca 16. yüzyılda yaptırılan Ali Paşa Camii’nde, depremlerin arkasından ortaya çıkan statik problemler sebebiyle güçlendirme ve restorasyon projeleri bilim heyeti nezaretinde tekrardan ele alındı.
Niteliksiz döşemeler, beton örtü ve kirişler kaldırılarak üst örtü Diyarbakır’ın geleneksel dam sistemine uygun şekilde yenilendi. Zelzele kaynaklı çatlak ve kopmalar, yapısal güçlendirme ve enjeksiyon uygulamalarıyla giderildi. Emsalsiz kündekâri kepenkler, ahşap minber, tavan kaplamaları ve çiniler ise konservasyon çalışmalarının arkasından tekrardan yerlerine monte edildi.
Parlı Safa’nın Ağır Hasarlı Minaresi Güçlendirildi
15’inci yüzyılda inşa edilmiş olduğu kabul edilen Parlı Safa Camii’nde, depremlerin bilhassa minarede yol açmış olduğu ağır hasar giderildi. Geniş çatlaklar ve parça kayıpları sebebiyle çelik dönem ve gergilerle emniyete alınan minarenin temel ve zemin durumu; sondaj, jeofizik araştırma ve araştırma kazılarıyla incelendi.
Minarede ankraj, enjeksiyon ve taş onarımları yapılırken caminin çinileri, döşemeleri, kalem işleri, sıva ve boyaları ile medrese bölümlerindeki emek harcamalar da tamamlandı. Yapının emsalsiz mimari karakteri korunarak yapısal güvenliği sağlandı.
Cafer-i Tayyar Camii Ve Türbesi Tekrardan İbadete Hazır
İnşa zamanı kati olarak bilinmeyen Cafer-i Tayyar Camii ve Türbesi’nde, depremde ağır hasar gören tarihî minare başta olmak suretiyle yapının değişik bölümlerinde kapsamlı emek harcamalar yürütüldü.
Zemin ve temel incelemelerinin arkasından duvar, tonoz ve dam örtülerinde onarım ve güçlendirme uygulamaları gerçekleştirildi. Minarenin depremde bazı taşları yıkılan petek ve külah bölümleri emsalsiz taşlarıyla tamamlandı. Cami ve türbe tekrardan ibadete hazır hâle getirildi.
Hanbaşı Camii’nin Emsalsiz Mimarisi Ortaya Çıkarıldı
Hacı Muhammed tarafınca 1853 senesinde yaptırılan Hanbaşı Camii’nde, 2022’de başlamış olan onarım emekleri, 6 Şubat depremlerinin arkasından bilim heyeti nezaretindeki güçlendirme ve restorasyon uygulamalarıyla sürdürüldü.
Enjeksiyon yöntemiyle güçlendirilen yapıda betonarme eklentiler kaldırıldı, çatı ve cepheler emsalsiz dokusuna uygun şekilde yenilendi. Son cemaat yeri ve harim bölümündeki çalışmalarla caminin emsalsiz mimari unsurları ortaya çıkarıldı.
Melik Ahmet Paşa Camii’nde Kubbeden Temele Güçlendirme
1587-1591 yılları aralığında yaptırılan Melik Ahmet Paşa Camii’nde, depremlerin arkasından kubbe, tromplar ve taşıyıcı duvarlarda tespit edilen çatlaklara yönelik onarım ve güçlendirme emekleri gerçekleştirildi.
Yapının temel durumu sondaj, araştırma kazısı ve jeoradar çalışmalarıyla incelendi. Kubbe ve kasnak güçlendirilirken zemin ve duvarlarda enjeksiyon uygulamaları yapılmış oldu. Kurşun örtü, sıva, halı ve kalem işi çalışmalarının tamamlanmasıyla tarihî cami tekrardan cemaatini ağırlamaya hazırlandı.
Bingöl’de Akkoyunlu Mirası İhya Edildi
Akkoyunlu döneminden günümüze ulaşan Balaban Bey Camii’nde, depremde ağır hasar gören minare kontrollü şekilde sökülerek emsalsiz yapım tekniklerine uygun şekilde tekrardan inşa edildi.
Caminin çatı, avlu, harim ve mahfil bölümlerinde onarımlar yapılmış oldu. Ahşap döşemeler ile elektrik ve mekanik tesisatlar yenilendi. Abdesthane ve öteki çalışmaların da tamamlanmasıyla yapının emsalsiz mimari bütünlüğü tekrardan sağlandı.
