Doğu Akdeniz’deki ilk büyük mücadelelerden biri Mısır ile Hitit İmparatorluğu arasındaki rekabetti. Suriye ve Lübnan kıyıları, Anadolu, Mezopotamya ve Mısır arasındaki tecim yolları sebebiyle stratejik ehemmiyet taşıyordu. MÖ 13. yüzyılda Mısır Firavunu II. Ramses ile Hitit Kralı II. Muvatalli içinde meydana getirilen Kadeş Savaşı, bölgeki büyük mücadelenn en mühim örneklerinden biri oldu. Kati netice vermeyen savaşın peşinden taraflar tarihin malum ilk yazılı sulh anlaşmasını da imzaladı. Anlaşmanın peşinden Doğu Akdeniz, kara ordularının yanı sıra liman kentleri ve deniz ticaretiyle şekillenen bir güç alanına dönüştü.
FENİKE KENTLERİ VE TİCARETİN DOĞUŞU
Sur, Sayda ve Biblos benzer biçimde Fenike kentleri, antik dünyanın en varlıklı bölgesi olan Doğu Akdeniz’in denizcilik ve tecim ağlarını kurdu. Büyük kara imparatorlukları oluşturmasalar da Kıbrıs’tan Şimal Afrika ve İber Yarımadası’na uzanan kolonileriyle geniş bir tesir alanı yarattılar. Bu varlıklı metropoller Mısır, Asur, Babil ve Pers imparatorluklarının da hedefi haline geldi. Deniz ticaretini denetim eden güç, kıyı kentlerinin siyasal bağımsızlığını da belirledi.
PERSLERDEN BÜYÜK İSKENDER’E
MÖ 6. yüzyılda Pers İmparatorluğu Doğu Akdeniz kıyılarına hakim oldu. Pers-Yunan savaşları, Ege ile Doğu Akdeniz arasındaki güç dengesini değiştirdi. Büyük İskender’in Persleri yenmesiyle bölgede yeni bir dönem başladı. İskender’in ölümünün peşinden Mısır’da Ptolemaioslar, Suriye ve çevresinde Seleukoslar egemenlik kurdu. Bu krallıkların mücadelesinin merkezinde Suriye, Lübnan kıyıları ve Filistin bulunuyordu.
Doğu Akdeniz, Kadeş Savaşı’ndan Büyük İskender’in seferlerine, Osmanlı-Avrupa rekabetinden İsrail-Lübnan çatışmalarına kadar binlerce senedir güç mücadelelerinin merkezinde yer aldı. “Sarı Hat” tartışması da bu uzun rekabetin yeni bir aşaması olarak değerlendiriliyor.
ROMA VE BİZANS’IN HAKİMİYETİ
Roma İmparatorluğu, Doğu Akdeniz’i geniş bir siyasal ve ekonomik sistemin parçası haline getirdi. Suriye, Filistin, Mısır ve Anadolu kıyıları Roma’nın doğu eyaletleri oldu. Limanlar büyüdü, tecim yolları güvence altına alındı. Doğu Akdeniz, Bizans döneminde de temel ekonomik alan olarak kaldı. Bu dönem de 7. yüzyıldaki Arap fetihleriyle bitti.
OSMANLI – AVRUPA REKABETİ
Osmanlı İmparatorluğu’nun 16. yüzyılda Doğu Akdeniz’de egemen olmasıyla beraber Mısır, Suriye, Lübnan ve Şimal Afrika kıyıları geniş bir sistem içinde birbirine bağlandı. Venedik, İspanya, Fransa ve İngiltere, tecim yolları ve limanlar üstünde nüfuz kurmaya çalıştı. 1798’de Napolyon’un Mısır seferi de bölgenin stratejik önemini gösterdi.
YENİ SINIRLAR VE ÇATIŞMALAR
Birinci Dünya Savaşı’nın peşinden Osmanlı İmparatorluğu’nun parçalanması, Doğu Akdeniz’de yeni sınırlar ve çatışmalar yarattı. Suriye, Lübnan, Filistin ve Mısır’daki manda yönetimleri bölgenin siyasal haritasını değiştirdi. 1948’de İsrail’in kurulmasıyla Filistin meselesi, Doğu Akdeniz’in en uzun soluklu çatışmalarından birine dönüştü. 1956 Süveyş Krizi, 1967 ve 1973 savaşları, Lübnan iç savaşı ve İsrail’in Lübnan’a yönelik operasyonları bölgedeki güç mücadelesini derinleştirdi. 1982 işgali, 2006 İsrail-Hizbullah savaşı ve son yıllardaki savaşlar, sınır hattını kalıcı bir güvenlik sorununa dönüştürdü.
