ABD’nin Irak’taki son askerlerini de çekmesiyle, 2003’teki işgalle süregelen 23 senelik dönem bitti. Saddam Hüseyin’in devrilmesiyle oluşturulan bu süreç; işgal, iç harp, mezhep çatışmaları, terör örgütü DEAŞ’ın yükselişi ve İran-ABD nüfuz mücadelesiyle Irak’ın yanı sıra tüm Orta Doğu’nun dengelerini değiştirdi. Türkiye açısından bu 23 senelik devrin en mühim ve en sarsıcı hadiselerinden biri ise 4 Temmuz 2003’te yaşandı. Irak’ın Süleymaniye kentindeki Türk Hususi Kuvvetleri bağlantı noktasına düzenlenen baskında 11 Türk askeri, ABD askerleri ve Kürdistan Yurtseverler Birliği’ne bağlı peşmergeler tarafınca gözaltına alındı. Türk askerlerinin elleri plastik kelepçelerle bağlandı, başlarına çuvala benzeyen torbalar geçirildi. Türkiye’de büyük öfkeye yol açan ve tarihe “Çuval Hadisesi” olarak geçen vaka, Ankara-Washington ilişkilerinde uzun seneler tesiri hissedilecek ağır bir kırılmaya dönüştü.
Erickson’un iddialarına bakılırsa operasyonun düşünce babası, o dönem KYB lideri olan Celal Talabani’ydi. Talabani’nin temel hedefi ise “Türkleri kamuoyu önünde ufak düşürmek ve Türkiye’nin Şimal Irak’taki tesirini zayıflatmaktı. Fotoğraf: AA
PLAN ÖNCEDEN HAZIRLANDI
Olayın perde arkasına ilişkin seneler sonrasında ortaya atılan iddialar ise krizin boyutunu daha da tartışmalı hale getirdi. Devrin ABD 4. Piyade Tümeni Komutanı Tümgeneral Raymond T. Odierno’nun siyasal danışmanlığını meydana getiren emekli ABD’li subay ve tarihçi Edward J. Erickson, baskının ani gelişen bir saha operasyonu değil, evvelinde hazırlanan bir plan bulunduğunu ileri sürdü. Erickson’a bakılırsa fikrin arkasında devrin KYB lideri Celal Talabani bulunuyordu. Amaç, Türk Hususi Kuvvetleri’nin Şimal Irak’taki hareket alanını daraltmak ve Türkiye’nin bölgedeki nüfuzuna ağır bir darbe vurmaktı.
ODİERNO ONAY VERDİ
Erickson’un anlatımına bakılırsa operasyonun askeri ayağını Hava İndirme Tugayı Komutanı Albay William C. Mayville şekillendirirken, Amerikan birliklerinin operasyona katılmasına Tümgeneral Raymond Odierno onay verdi. Erickson, baskından ortalama yedi gün ilkin Odierno ve Mayville’in Süleymaniye’de Talabani ile görüştüklerini, Türk timinin hedef alınacağı planın bu süreçte ayrıntılandırıldığını öne sürdü.
MEDYAYA SERVİS EDİLDİ
Hadisenin en dikkat çekici ayrıntılarından biri ise baskının kamuoyuna yansıtılma biçimiydi. Erickson’a bakılırsa ABD birliklerinin Irak’taki operasyonlarında medya çoğu zaman evvelinde bilgilendirilmezken, Süleymaniye baskınında gazetecilerden yararlanılmasını öngören ayrı bir yazışma planı hazırlanmıştı. Bu durum, operasyonun yalnızca askeri değil, Türkiye’nin bölgedeki imajını hedefleyen siyasal ve ruhsal bir boyutu bulunmuş olduğu iddialarını güçlendirdi.
ABD İLE İLİŞKİLER SARSILDI
Krizin peşinden Washington yönetimi de olayın Türk-Amerikan ilişkilerinde yarattığı hasarın büyüklüğünü kabul etmek mecburiyetinde bırakıldı. Erickson’un aktardığına bakılırsa, 11 Temmuz 2003’te meydana getirilen tehlikeli sonuç görüşmede ABD Avrupa Komutanlığı Kurmay Başkanı Korgeneral John B. Sylvester, Türkiye ile stratejik ilişkilerde oluşan hasarın onarılması icap ettiğini söylemiş oldu. Toplantının Odierno, David Petraeus ve Mayville’in de aralarında bulunmuş olduğu dar kadroyla meydana getirilen bölümünün içinde ne olduğu ise kamuoyuna açıklanmadı. Aradan 23 yıl geçti. ABD askeri Irak’tan tamamen ayrıldı sadece 4 Temmuz 2003’te Türk askerlerinin başına geçirilen çuval, Irak savaşının Türkiye açısından en ağır sembollerinden biri olarak hafızalarda kaldı.
IRAK’TA KATLİAM YAŞANDI
Öte taraftan ABD’nin 2003’te Irak’ı işgaliyle süregelen savaşın bilançosu da yaşananların özeti durumunda Iraq Body Count’a bakılırsa direkt sertlik sonucu ölen sivillerin sayısı 200 bini aştı. Muharipler ve güvenlik güçleri de eklendiğinde toplam direkt ölüm ortalama 300 bine ulaştı. Brown Üniversitesi, sivil ölümleri 186 bin 694 ile 210 bin 38 içinde hesapladı. Opinion Research Business ise savaşın ilk yılları için 1 milyonun üstünde ölüm tahmini yayımladı. Birleşmiş Milletler’e bakılırsa yalnızca 2008-2022 içinde 3 bin 119 çocuk öldü, 5 bin 938 çocuk yaralandı. Harp, mezhep çatışmaları ve terör örgütü DEAŞ’ın yükselişi sebebiyle milyonlarca Iraklı evini terk etmek mecburiyetinde bırakıldı. ABD askerlerinin tutuklulara işkence yapmış olduğu Ebu Gureyb Cezaevi, işgal sürecinin en ağır skandallarından biri oldu.
