Rusya-Ukrayna Savaşı’nda nükleer tesisler bir kez daha tehlikenin merkezinde. Internasyonal Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), 17 Eylül’de Rusya’daki Kursk Nükleer Santrali’nde bir reaktör ünitesinin soğutma kulesine İHA isabet ettiğini deklare etti. Hücum esnasında reaktörün çalmış olduğu ifade edildi. UAEA’ya bakılırsa olayın peşinden yangın çıkmadı ve reaktörün emek harcama biçiminde değişim olmadı. Ajans saldırıyı gerçekleştiren tarafı açıklamadı. UAEA Başkanı Rafael Grossi ise nükleer tesislerin çevresindeki askeri faaliyetlerin ciddi sonuçlara yol açabileceği uyarısını yineledi. Rus medyasında ise dünyanın en büyük nükleer kazası, Çernobil endişesi gündeme getiriliyor.
NÜKLEER TESİSLERİN ETRAFINDA SAVAŞ
Kursk, cenk süresince tehlikeyle karşı karşıya kalan tek nükleer tesis değil. Rusya’nın Mart 2022’den beri kontrolünde tuttuğu Zaporijya Nükleer Santrali, çatışmaların en eleştiri noktalarından biri haline geldi. Avrupa’nın en büyük nükleer santrali olan Zaporijya’nın çevresinde cenk süresince topçu ateşi, patlamalar ve İHA saldırıları yaşandı. Rus askerleri ve askeri araçlarının tesiste bulunmuş olduğu UAEA tarafınca da kayda geçirildi. Moskova ve Kiev ise santral çevresindeki saldırılardan birbirlerini görevli tuttu.
ZAPORİJYA TEHLİKENİN MERKEZİNDE
Son olarak Rusya devlet nükleer şirketi Rosatom’un Başkanı Aleksey Lihaçev, Ukrayna’yı 11 Eylül’de Zaporijya’ya yakıt taşıyan araçları vurmakla suçladı. Moskova iki Rus askerinin öldüğünü deklare etti. Ukrayna ise Rusya’yı santrali işgal ederek askeri amaçlarla kullanmakla suçluyor. Tesis elektrik üretmiyor sadece reaktörlerin ve kullanılmış yakıtın güvenliği için dışarıdan elektrik ve acil durum dizel jeneratörlerine gerekseme duyuyor. Nükleer kaza denildiğinde tarihte ön plana çıkan nokta olan Çernobil de savaştan uzak kalmadı. Rus birlikleri 24 Şubat 2022’de eski Çernobil Nükleer Santrali ve çevresindeki yasak bölgeyi ele geçirdi; Rus ordusu ortalama beş hafta sonrasında bölgeden çekildi. Şubat 2025’te ise santralin radyoaktif kalıntıları örten Yeni Güvenli yapısı bir İHA saldırısında hasar görmüş oldu. Kiev saldırıdan Rusya’yı görevli tutarken Moskova suçlamayı reddetti.
1986’daki Çernobil patlaması, sivil nükleer enerji tarihinin en büyük kontrolsüz radyoaktif salınımına yol açtı. Radyoaktif maddeler Ukrayna, Belarus ve Rusya’nın yanı sıra Avrupa’nın değişik bölgelerine kadar taşındı. (Reuters)
ÇERNOBİL TEKRARLANIR MI?
Nükleer tesislere ilişkin korkunun sebebi 26 Nisan 1986’daki Çernobil felaketi. Bu tarihte Sovyetler Birliği sınırları içindeki Ukrayna’da bulunan santralin 4 numaralı reaktörü güvenlik testi esnasında patladı ve çıkan yangın büyük oranda radyoaktif maddeyi atmosfere taşıdı. Dünya Sıhhat Örgütü’ne bakılırsa reaktöre ilk müdahalede bulunan 134 şahıs akut ışınım hastalığına yakalandı ve içlerinden 28’i ilk üç ay içinde yaşamını yitirdi. Kazanın ilk döneminde ortalama 116 bin şahıs bölgeden tahliye edildi, sonraki yıllarda 230 bin şahıs daha başka bölgelere taşındı. Temizlik çalışmalarına katılanların toplam sayısı ise zaman içinde 600 bine ulaştı. Felaketin yaşandığı Pripyat kenti günümüzde hayalet kent görünümünde.
RADYASYON AVRUPA’YA KADAR YAYILDI
Çernobil’den sızan radyoaktif iyot ve sezyum rüzgarlarla Ukrayna, Belarus ve Rusya’nın geniş bölgelerine, daha düşük seviyelerde ise Avrupa’nın değişik bölgelerine kadar yayıldı. WHO’ya (Dünya Sıhhat Örgütü) bakılırsa kazadan çocuk yada ergen yaşta etkilenen nüfus içinde ortalama 20 bin şahıs tiroit kanserine yakalandı. WHO ve Birleşmiş Milletler kurumlarının oluşturduğu Çernobil Forumu’nun tahminine bakılırsa, yüksek radyasyona maruz kalan ortalama 600 bin şahıs içinde 4 bin ek kanser ölüm vakası ortaya çıkabilir.
