Küresel iklim değişikliğinin yanı sıra küresel ekolojik yıkım canlı türlerinin yaşamını tehdit ediyor. Canlı türleri, küresel ölçekte benzeri görülmemiş bir yok oluş sürecinden geçerken, çevre kirliliği ve plastik atıklar ise gezegeni yok oluşa sürüklüyor. Internasyonal Tabiat Koruma Birliği’nin son olarak yayımladığı Kırmızı Sıralama verileri, durumun ciddiyetini tüm açıklığıyla gözler önüne seriyor. 166 binden fazla türün 46 bininin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu vurgulanan raporda, yaban yaşamı popülasyonlarının averaj yüzde 69 oranında azaldığını gösteriyor. “Tatlı su türlerinde ise bu düşüş yüzde 83 benzer biçimde çarpıcı bir seviyeye ulaşmış durumda.
“Greenpeace benzer biçimde STK’lar, Türkiye’nin plastik atık ithalatını acilen durdurması ya da sınırlandırması icap ettiğini korumak için çaba sarfediyor.
İKLİM STRESİ ARTIYOR
Son ekoloji raporlarına nazaran Türkiye’nin biyolojik zenginliği ve mahalli türlerin daralan yaşam alanları, artan iklim stresi ve insan faaliyetlerinin baskısıyla hızla eriyor. Deniz kaplumbağaları, turnalar ve yaban arıları benzer biçimde birçok tür, yapılaşma ve ziraat ilaçlarının kullanımı sebebiyle tehdit altında bulunuyor. Tuz Gölü, Burdur Gölü ve Manyas Gölü’nün çekilme oranları her geçen yıl artarken, Akdeniz’de ise Süveyş Kanalı üstünden yayılan istilacı türler, yerli deniz canlılarını baskı altına alıyor.
VAHİM TABLO
Öte taraftan Türkiye açısından bir öteki mühim problem ise Avrupa Birliği ülkelerinden geri dönüşüm adı altında gönderilen plastik atıklar. Avrupa Birliği ülkelerinden Türkiye’ye meydana getirilen plastik atık ihracatı, 2023 Ocak ayında aylık 10 milyon kilogram düzeyindeyken, bu sayı, 2024 Kasım döneminde 44 milyon kilograma ulaştı. Bu miktarın, günlük 257 kamyon dolusu plastik atık anlamına geldiği belirtiliyor. Yıl genelinde bakıldığında ise tablo daha da çarpıcı; 2024 yılı süresince Türkiye’ye toplamda 425 milyon kilogram plastik atık gönderilirken, plastik atıkların büyük bölümünü ise ‘yüksek yoğunluklu polietilen ve ‘düşük yoğunluklu polietilen’ türleri oluşturdu.
AB’NİN KAPASİTE SORUNU
AB ülkeleri içinde en oldukça plastik atık gönderen ülkeler, ise Almanya, Belçika, İtalya ve İspanya olarak sıralanıyor. Almanya, sıkı çevre yasaları ve yüksek işçilik maliyetleri sebebiyle geri dönüşüm yerine ihracatı tercih ederken, Belçika ve İtalya; atık yönetimi mevzusunda kapasite sıkıntıları yaşıyor. İspanya ise bilhassa tarımsal ambalaj atıklarını Türkiye benzer biçimde ülkelerde bertaraf etmeyi sürdürüyor.
YÜZDE 30’U DÖNÜŞÜYOR
Türkiye ile AB arasındaki “atık ilişkisi”, yalnızca çevresel değil, toplumsal hakkaniyet ve çifte standart tartışmalarını da bununla beraber getiriyor. Türk vatandaşları, AB ülkelerinden vize almak için aylarca bekletilirken, Avrupa’dan gelen plastik atıklar hiçbir gecikmeye uğramadan gümrüklerden geçiyor. Eski Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Müsteşarı Prof. Dr. Mustafa Öztürk ise AB vatanlarında plastik atıkların geri dönüşümünün son aşama pahalı olduğuna dikkat çekerken, “STK’ların ve çevre örgütlerinin saha raporlarına nazaran, ithal edilen plastiklerin yüzde 20 ila yüzde 30’u, geri dönüştürülmeden yakılıyor yada yırtıcı depolamalara bırakılıyor. Bu da hava, su ve toprak kirliliğini artırıyor. Bununla beraber, geri dönüşüm sektöründe etkinlik gösteren bazı firmaların kapasite üstü ithalat yapmış olduğu da öne sürülüyor” bilgisini paylaşıyor.
Mikroplastik kirlilik son yıllarda kanser, aşırı kiloluluk başta olmak suretiyle birçok hastalığın zemini oluşturuyor.
DAHA ÇOK ATIK GELECEK
Avrupa Birliği’nin, 2024 senesinde Atık Sevkiyat Yönetmeliğini onayladığını da ifade eden Prof. Dr. Öztürk, ikazlarının devamında ise şunları söylüyor: “Sadece bu düzenleme 21 Kasım 2026’da yürürlüğe girecek ve OECD dışı ülkelere plastik atık ihracatı yasaklanacak. Türkiye bir OECD ülkesi olduğundan, söz mevzusu yasak kapsamına girmiyor. Dolayısıyla, 2026 sonrasında AB’nin plastik atık ihracatı daha oldukça Türkiye’ye yönlenecek.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
