İsviçre Alpleri’nde buzulların hızla erimesi dünyada yeni bir alarm verirken, benzer tablo Türkiye’nin yüksek dağlarında da giderek belirginleşiyor. İsviçre Buzul İzleme Ağı’nın açıklamış olduğu son verilere bakılırsa ülkenin buzulları yalnızca bir yılda hacimlerinin ortalama yüzde 5’ini daha yitirdi. Son yıllardaki üst üste büyük kayıplar, Avrupa’nın en mühim tatlı su rezervlerinden kabul edilen Alp buzullarını tehlikeli sonuç eşiğe taşıdı. Türkiye’de ise Ağrı Dağı, Cilo-Sat, Kaçkarlar, Süphan, Erciyes ve Toroslar’daki minik buzul alanlarında uzun süredir devam eden geri çekilme dikkat çekiyor. Bilimsel emek harcamalar, Türkiye’nin kalıcı buzullarının bilhassa son yarım yüzyılda ciddi seviyede küçüldüğünü ortaya koyuyor.
BUZULLAR İÇTEN PARÇALANIYOR
İsviçre’de meydana getirilen ölçümler, probleminin yalnızca buzulların yüzeyden erimesiyle sınırı olan olmadığını gösteriyor. Isınan hava, azalan kar örtüsü ve buzul altından akan erime suları buz kütlelerinin iç yapısını da zayıflatıyor. Buzul tabanlarında ve iç kesimlerinde oluşan su kanalları ile boşluklar büyüdükçe dev buz blokları parçalanıyor, çatlaklar genişliyor ve erime süreci daha da hızlanıyor. GLAMOS verileri, İsviçre buzullarında 2022 ve 2023 yıllarında yalnızca iki yılda toplam hacmin ortalama yüzde 10’unun kaybedildiğini ortaya koymuştu. 2026’da kaybın tekrardan yüzde 5 düzeyine çıkması, birkaç yıl içinde yaşanmış olan erimenin artık olağan dalgalanmaların oldukca üstüne çıktığını gösteriyor.
TÜRKİYE’DE DE BUZUL ALARMI
Türkiye’deki tablo ise bilhassa Ağrı Dağı’nda çarpıcı halde görülüyor. 2025 senesinde piyasaya çıkan kapsamlı bilimsel araştırmaya bakılırsa Büyük Ağrı Dağı’ndaki çıplak buzul alanı 1977’de 9,3 kilometrekareydi. Uydu görüntülerine bakılırsa bu alan 46 yılda yüzde 47 küçülerek 4,9 kilometrekareye kadar geriledi. Başka bir ifadeyle Ağrı’nın açıkta kalan buzullarının neredeyse yarısı birkaç on yıl içinde ortadan kalktı. Araştırmacılar sadece Ağrı Dağı’nda buzun tamamının yüzeyden görünmediğine de dikkat çekiyor. Son saha çalışmalarında üstü taş ve kaya parçalarıyla kaplanmış dört yeni “döküntü örtülü buzul” tespit edildi. Bu alanlar da hesaba katıldığında Ağrı Dağı’nın güncel toplam buzul alanı 8,11 kilometrekare olarak hesaplandı. Bu buzullar kaya örtüsü sebebiyle açık buzullara bakılırsa daha yavaş erise de uzun vadeli küçülme eğilimi değişmiyor.
DAĞLARIN SU DEPOLARI KÜÇÜLÜYOR
Buzulların kaybolması yalnızca zirvelerdeki manzaranın değişmesi anlamına gelmiyor. Dağ buzulları kış süresince kar ve buz biçiminde tuttukları suyu sıcak aylarda yavaş yavaş bırakarak dereleri ve yüksek rakımlardaki su sistemlerini besleyen organik rezervler olarak çalışıyor. Buz hacmi küçüldükçe bilhassa kurak ve sıcak yazlarda bu organik su desteği de azalıyor. Bu durum yüksek dağ ekosistemlerinden tarımsal sulamaya, yeraltı sularından akarsu rejimlerine kadar geniş bir alanda tesirini gösterebiliyor.
