Türkiye ekonomisi haziran ayına kafa karıştıran bir tabloyla girdi. Bir yanda enflasyonda kısmi yavaşlama işareti görülürken, öteki yanda rezervlerde kırılgan toparlanma arayışı ve dış ticarette zayıflayan ivme öne çıkmış vaziyette. Bu tablonun en dikkat çeken başlığı ise mayıs ayı tüketici tutarları oldu. TÜFE, mayısta aylık yüzde 1,71, senelik yüzde 32,61 arttı. Nisan ayında aylık enflasyonun yüzde 4,18 seviyesinde gerçekleştiği dikkate alındığında, mayısta fiyat artışlarının belirgin şekilde hız kestiği görüldü. Sadece yıl sonundan bu yana manşet enflasyonun yüzde 30,9’dan yüzde 32,6’ya yükselmesi, dezenflasyon sürecinin halihazırda dalgalı, kırılgan ve dış şoklara açık ilerlediğini gösteriyor. Besin ve enerji fiyatlarındaki artış ise vatandaşın günlük hayatta hissettiği enflasyonu manşet verilerin üstünde tutmayı sürdürüyor. Gıdada senelik artışın yüzde 28,3’ten yüzde 34,9’a, enerjide ise yüzde 35,1’den yüzde 43,9’a çıkması, fiyat istikrarı açısından en duyarlı iki alanda baskının devam ettiğini ortaya koyuyor.
Dolar son dönemde 45 TL bandını aşarken, piyasalarda yıl sonu kur beklentisi tekrardan yukarı yönlü revize ediliyor. Kur baskısının enflasyon, ithalat maliyetleri ve biriki dengesi üstündeki tesiri yakından izleniyor.
İHRACAT TABLOSU
Ekonomideki bir öteki zikzaklı tabloda ihracat verilerinden yansıyor. İhracat pazarlarındaki görünüm sınırı olan bir iyileşmeye işaret ederken, İSO Türkiye İhracat Pazarları İklim Endeksinin mayısta 50,2’den 50,3’e yükselmesi dikkatlerden kaçmadı. Endeksin 50 seviyesinin üstünde kalması, Türk imalat sanayisinin ana ihracat pazarlarında gelişme koşullarının sürdüğünün işareti olarak kabul ediliyor.
SAVAŞ ETKİSİ
Jeopolitik risk cephesinde ise İran-İsrail geriliminin tekrardan tırmanması iktisat yönetiminin hesaplarını zorlaştıran en mühim dış şoklardan biri haline geldi. Petrol fiyatının yükselmesi, Türkiye benzer biçimde enerji ithalatçısı ülkeler için direkt enflasyon ve cari açık riski anlamına geliyor. Öte taraftan bütçe tarafında dikkat çekici bir bozulma var. Geçen yıl sonunda 2,1 trilyon TL olan 12 aylık nakit bütçe açığı martta 1,8 trilyon TL’ye geriledikten sonrasında nisanda 1,9 trilyon TL’ye, mayısta ise 2,4 trilyon TL’ye terfi etti. Oynak ölçü sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışların tüketici enflasyonuna tam yansımasını sınırlayarak dezenflasyon programına kısa vadeli destek sağlamış oldu. Sadece aynı mekanizma bütçe dengesi üstünde baskı yaratmaya devam ediyor.
YURTDIŞINA YATIRIM ARTTI
Türk yatırımcıların yurtdışındaki gayrimenkul yatırımlarında görülen artış da iç ekonomik iklimin dikkat çeken göstergelerinden biri olarak öne çıkıyor. 2025’in ilk 11 ayında yurtdışı gayrimenkul yatırımlarının 2,4 milyar dolara erişmesi, uzmanlara bakılırsa artık yalnızca kira getirisi ya da kıymet artışı beklentisiyle açıklanamayacak bir yönelime işaret ediyor. Bu alımlarda oturum hakkı, servet koruma, kur riskini yönetme ve gelecek planlaması benzer biçimde başlıklar giderek daha belirleyici hale geliyor. Bu eğilim, sermayenin yalnızca içerideki getiri arayışıyla değil; itimat, öngörülebilirlik ve yaşam standardı beklentisiyle de hareket ettiğini gösteriyor.
KIRILGAN DENGE
Kurumsal İktisat Uzmanı Gülsev Duran ise son tabloya ilişkin şu yorumlarda bulunmuş oldu: “Tüm göstergeler beraber değerlendirildiğinde Türkiye ekonomisi haziran ayına üçlü bir sıkışma içinde girdi: Enflasyon halen yüksek ve dış şoklara açık; kur ve biriki dengesi kırılgan; gelişme, dış tecim ve finansal sistem tarafında sıkılaşmanın tesirleri belirgin. Merkez Bankası’nın 11 Haziran sonucu bu yüzden yalnızca faiz seviyesini değil, iktisat yönetiminin bundan sonraki denge stratejisini de gösterecek. Faizin durağan(durgun) bırakılması durumunda Merkez Bankası’nın likidite araçları ve fiili fonlama üstünden sıkılığı koruması beklenebilir. 300 baz puanlık artış ise piyasalara daha net bir sıkılaşma mesajı verirken, kredi kanalı ve gelişme üstünde ilave baskı oluşturabilir.”
Yaz sürecinin başlamasına rağmen gıdadaki etiket tutarları vatandaşın moralini bozuyor.
MAKRO DENGELERLE DESTEKLENMELİ
“Mayıs verileri, dezenflasyon yolunda ufak bir nefes alanı açıldığını gösteriyor. Sadece petrol, kur, besin, enerji, biriki ve dış finansman başlıkları aynı anda baskı yaratırken, bu nefes alanının kalıcı bir rahatlamaya dönüşmesi için güvenin yalnızca faizle değil, tüm makro dengelerle desteklenmesi gerekiyor.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
