UNESCO Dünya Kültür Mirası Sıralamasında yer edinen Sur ilçesinde İçkale Müze Kompleksi alanında Amida Höyük, Diyarbakır merkezde ilk yerleşimin başladığı yer olarak biliniyor. Ortalama olarak 10 bin senedir kesintisiz olarak yerleşime sahne olan höyükte meydana getirilen kazılardan şimdiye kadar tespit edilen buluntulara gore yerleşimin Neolotik (M.Ö. 8000) senesinde başladığı tespit edildi. Diyarbakır bölgesinin yönetim merkezi olan Amida Höyük, 10 bin senedir kesintisiz olarak yönetim merkezi olması ve yerleşimin devam etmesi bakımından Filistin’in Eriha kentinden sonrasında dünyada ikinci sırada içeriyor. Hurriler, Hurri-Mitanniler, Bitzamani Krallığı, Asurlular, Urartular, Medler, Persler, Büyük İskender, Selevkoslar, Büyük Tigran Krallığı, Romalılar, Bizanslılar, Sasaniler, Emeviler, Abbasiler, Hamdaniler, Mervaniler, Selçuklular, Nisanoğulları, Artuklular, Eyyubiler, İlhanlılar, Akkoyunlular, Safeviler ve Osmanlılarının da aralarında yer almış olduğu birçok medeniyete ev sahipliği icra eden höyükte, Kültür ve Gezim Bakanlığının izniyle, Dicle Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İrfan Yıldız başkanlığında 8 senedir kazı çalışmalarına devam ediliyor. Artuklu Sarayı Kazısı, Cumhurbaşkanlığı kararıyla yürütülen 12 aylık kazılar statüsünde içeriyor.
Kazı Başkanı Prof. Dr. İrfan Yıldız, kazı çalışmalarının 2 0cak 2025’te ofis çalışmalarıyla başlandığını, 23 Haziran 2025 tarihinden itibaren de arazi çalışmalarına devam edildiğini söylemiş oldu. Arazi çalışmalarının 31 Aralık tarihinde sonlanacağını aktaran Yıldız, ortalama 365 gün emek harcama yapmış olacaklarını kaydetti. Prof. Dr. Yıldız, bu yıl özelikle sarayın şimal tarafında bulunan ve Alay Meydanı olarak adlandırılan bölümde kazı emek harcamaları yaptıklarını aktararak, “Şimdiye kadar yaptığımız çalışmalarda toplamda 5 çarpı 5 metre ebatlarında 26 açmada arkeolojik kazılar yapılmış oldu. Toplamda 650 metrekarelik bir alanın arkeolojik kazısı tamamlandı. Özelikle alay meydanı açık hava toplantıların, törenlerin yapıldığı mekandı. Buranın çevre düzenlemesinin yapılması amacıyla 2025 kazı çalışmalarında ağırlıklı olarak alay meydanı çalışıldı. Alay Meydanı’nda yaptığımız çalışmalarda Diyarbakır surlarının en eski kısmı olan tahminen Hurriler döneminde yapıldığı düşündüğümüz, ortalama 100 senedir toprak altında olan 1.35 metre yükseklikte, 17 metre uzunluğu olan kısmı olan ortaya çıkartıldı” dedi.
Bu sur kısmının Diyarbakır surlarının ilk kısmı olduğundan bununla birlikte o dönemde surların yapıldığı teknik, kullanılan taşlar hakkında da data vermekte olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Yıldız, “Büyük ebatlı blok taşlar kullanılmış, kesme taş şeklinde. Sadece bunların temel kısmında daha minik boyutlu kırma taş malzemesi kullanılması da dikkat çekicidir. Kazı çalışmalarında bununla birlikte Osmanlı döneminde bu surların derhal önüne çeşitli mekanların eklendiğini de görüyoruz. Şu anda bu mekanlara ilişik iki kemerin başlangıç seviyesinin olduğu kısımlar ortaya çıkartıldı” diye konuştu.
“Eksi 4.45 derinlikte Diyarbakır’ın altını kaplayan zemin kayalığa ulaşıldı”
Cumhuriyet döneminde oldukca yoğun şekilde kullanıldığından dolayı alanda bununla birlikte betonarme yapılara ilişik izler de bulunduğunu söyleyen Yıldız, “Alay Meydanında yaptığımız çalışmalarda daha önceki sezonlarda da aynı emek harcamayı yapmıştık. Minimum bir aşmada ana kayaya ulaşacak seviyeye kadar kazı emek harcamaları devam ediyor. Bu yılda yaptığımız çalışmalarda eksi 4.45 derinlikte Diyarbakır’ın altını kaplayan zemin kayalığa ulaşıldı. Özelikle ilk çağlarda o zemin kayalıkta taşların kesilmesi dikkat çekicidir. Aslına bakarsak anlıyoruz ki ilk inşalar günümüze kadar teknolojiyi kullanmış. Bulunmuş olduğu alanda o teknolojiden yararlanarak yapılar inşa etmişlerdir. Amida Höyük ve Artuklu Sarayı bölge için oldukca ehemmiyet arz eden lokasyon. Bölgenin senelerce yönetildiği bir merkez konumunda” dedi.
Alay Meydanı yeniden Diyarbakır için toplantıların yapıldığı meydan haline gelecek
Şu ana kadar meydana getirilen çalışmalarda kesintisiz, 10 bin senelik yaşamıyla Diyarbakır Amida Höyük’ün, eski adıyla Amid şehrinin Filistin’in Eriha kentinden sonrasında yaşamın kesintisiz devam etmiş olduğu dünyanın en eski ikinci kenti konumunda bulunduğunu vurgulayan Prof. Dr. Yıldız, “Alay Meydanı’nda düzenlemeler devam ediyor. Kazının bitimiyle birlikte çevre düzenlemesi yapılacak. Burası bununla birlikte Diyarbakır için de açık hava etkinliği olacak. Binlerce yıl toplantı, bayramlaşma, tahta çıkış törenleri yapıldığı alay meydanı, aynı süre da yeniden Diyarbakır için toplantıların yapıldığı bir meydan haline gelecek” ifadelerinde bulunmuş oldu.
