Bilimsel sosyalizmin kurucuları ve yaşam boyu savaşım arkadaşları Karl Marx ile Friedrich Engels arasındaki dikkat çekici görüş ayrılıklarından biri yeni bir emek harcama ile gündeme geldi. İki felsefeci ve devrimci düşünür matematik alanında uzun seneler değişik düşüncelere haiz oldu ve birbirlerini ikna etmek için de sık sık mektuplaştılar. Yunanistan’daki Panteion Üniversitesi Siyasal Iktisat Profesörü Theodore Mariolis’in World Marxist Review’da piyasaya sürülen çalışmasına bakılırsa, Marx matematikteki “sonsuz küçükler” fikrine zaman içinde karşı çıkarken, Engels ise bu yöntemi matematiğin ve insan aklının mühim bir başarısı olarak değerlendirdi. Marx ek olarak paracı üretim tarzının hareket ve işleyiş yasalarını bu kez matematik temelinde ifade edebilmek amacıyla son döneminde yoğun şekilde türevler üstünde çalıştı. Çağına ve sonrasına damga vuran düşünür, matematik notlarında örneksiz bir türev yöntemi de geliştirdi. Marx mektuplarında bu emek vermeyi, soyut ve çoğunlukla belirsiz matematiksel ifadelerin ardındaki somut mantığı ortaya koyma çabası olarak tanımladı.
Karl Marx, paracı üretim tarzının hareket ve işleyiş yasalarını bu kez matematik temelinde ifade edebilmek amacıyla son döneminde yoğun şekilde türevler üstünde çalıştı. (IISG Arşivi)
BAKIŞ AÇISI ZAMANLA DEĞİŞTİ
Marx ve Engels’in beraber ele almış olduğu “sonsuz küçükler”, matematikte sıfır olmayan sadece düşünülebilecek her basit büyüklükten daha minik kabul edilen nicelikleri ifade etmekte. Sonsuz küçükler, değişimin ve hareketin hesaplanmasında kullanılan türev hesabının tarihsel gelişiminde de mühim rol oynadı. Yeni araştırmaya bakılırsa Marx, ilk matematik çalışmalarında Fransız matematikçi Sauri’nin kitabından etkilenerek sonsuz küçükler yaklaşımına pozitif yaklaştı. Sonrasında Boucharlat’nın çalışmalarıyla ilgilenen Marx, açıkça tanımlanamayan bu sonsuz minik niceliklerin gerçek büyüklükler olduğu yönündeki düşünceyi “chimera”, doğrusu hayal ve kuruntu olarak nitelendirdi. Çalışmaya bakılırsa Engels ise tersi yönde sonsuz küçükler yaklaşımını “zafer” olarak değerlendirdi. Karşılıklı yazılan mektuplardaki ifadelere bakılırsa yaşamları süresince beraber savaşım veren iki isim uzun vakit süresince bu mevzuda şakalaşmaların da yer almış olduğu bir ikna çabasına girdiler.
YENİ HESAPLAMA YÖNTEMİ
Derginin hususi sayısındaki araştırmalara bakılırsa Marx matematiğe ilk olarak iktisat politik çalışmalarında karşılaşmış olduğu hesap sorunlarını çözmek, sonrasında ise fiyat hareketleri ve ekonomik krizler benzer biçimde kapitalizmin dinamiklerini matematiksel olarak incelemek için yöneldi. Engels ise matematiği doğadaki hareketin, dönüşümün ve askeri süreçlerin anlaşılması için lüzumlu görerek Marx’ın çalışmalarını yakından takip etti. Emek harcamayı hazırlayan Profesör Theodore Mariolis’e bakılırsa Marx’ın cebiri kullanarak oluşturduğu türev çözümlemeleri, yüksek dereceli türevleri de aşamalı şekilde belirlemeye yarayan kuvvetli bir hesaplama yöntemi içeriyor. Marx’ın “ön türev” ve “kati türev” olarak adlandırdığı aşamalar, aynı işlemin tekrardan uygulanması yöntemiyle daha ileri derecedeki değişiklik oranlarının hesaplanmasına olanak veriyor. Emek harcama ek olarak Marx’ın yaklaşımının, türevin mantığını daha açık ve öğretilebilir hale getirdiğini ifade ediyor. Mariolis’e bakılırsa Marx’ın yöntemi, bilhassa matematik eğitiminde oldukça soyut bulunan limit terimi üstünde yürütülen güncel tartışmalar açısından da büyük ehemmiyet taşıyor.
Marx ve Engels, mektuplarında uzun seneler süresince birbirlerini matematik mevzusundaki görüşlerine ikna etmeye çalıştılar. İki büyük filozofun mektuplarındaki nükteli ifadeler de dikkat çekiyor. (Shutterstock)
GUMBEL’İN HAKKI TESLİM EDİLDİ
Marx ile Engels arasındaki matematik ayrımını inceleyen yeni araştırma, elyazmalarının gösterim tarihindeki mühim bir eksikliği de gündeme taşıdı. Çalışmaya bakılırsa Alman matematikçi Emil J. Gumbel, Marx’ın matematik notlarını 1920’lerin ortasında düzenlemeye süregelen ilk şahıs olarak öne çıkıyor. Buna karşın Gumbel’in adı, Marx’ın matematik elyazmalarının 1933 ve 1968 tarihindeki Sovyet baskılarında yer almadı. Emek harcama, periyodunun büyük matematikçilerinden kabul edilen ve Almanya’da Nazilerin yükselişine karşı yürekli bir savaşım sergileyen Gumbel’in de hakkını teslim ediyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
