Türkiye ekonomisinin son yıllardaki en tartışmalı uygulamalarından Kur Korumalı Mevduat tamamen sonlandı. Bir dönem 140 milyar doların üstüne çıkan KKM bakiyesi sıfırlanırken, uygulamanın başladığı döneme nazaran dolar ortalama 5,4, genel fiyat seviyesi 7,4, gram altın ise 14 katın üstüne çıktı. Besin fiyatlarında bazı ürünlerde artış 14 kata ulaştı. KKM’nin Gömü ve Merkez Bankası üstündeki toplam maliyetine ilişkin hesaplamalar ise ortalama 60 milyar dolarlık bir faturaya işaret ediyor.
Merkez Bankası, 2023 senesinde 818,2 milyar lira zarar deklare etti. Zararın büyük bölüm kur korumalı mevduattan kaynaklandı.
5 YIL SÜRDÜ
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun 21 Ağustos haftasına ilişkin verilerine nazaran, bundan önceki hafta 4 milyon lira olan KKM bakiyesi sıfıra indi. Böylece bir dönem trilyonlarca liraya ulaşan sistem bankacılık tablolarından tamamen çıktı. KKM, 21 Aralık 2021’de devreye alınmıştı. Gömü ve Maliye Bakanlığı’nın düzenlemesine nazaran TL vadeli mevduat faizi ile vade süresince oluşan kur değişimi karşılaştırılıyor, kurdaki artış faiz getirisinin üstünde kalırsa aradaki fark mudinin hesabına ödeniyordu. Sistem ilk aşamada 3, 6, 9 ve 12 aylık vadelerle çalışmaya başladı. Böylece uygulama tam 5 yıl değil, ortalama 4 yıl 8 ay sonrasında fiilen bitmiş oldu.
140 MİLYAR DOLARI AŞTI
KKM’nin büyüklüğü bilhassa 2022 ve 2023 yıllarında hızla arttı. Merkez Bankası verilerine nazaran toplam KKM bakiyesi Ağustos 2023’te 140 milyar doların üstüne, Merkez Bankası’nın 2025 Etkinlik Raporu’ndaki hesaplamayla ortalama 143 milyar dolara kadar çıktı. KKM hesapları ortadan kalksa da uygulamanın maliyetine ilişkin münakaşa devam ediyor. Gömü tarafınca meydana getirilen kur farkı ödemeleri bütçe verilerinden direkt izlenebilirken, sistemin daha sonraki bölümündeki ana yük Merkez Bankası bilançosuna geçti. Merkez Bankasının 2023 bilançosunda ortaya çıkan tablo dikkat çekiciydi. Merkez Bankası 2023 yılını 818,2 milyar TL zararla kapattı. Meydana getirilen değerlendirmede zararın esas olarak KKM hesaplarına ödenen kur farklarından kaynaklandığını deklare etti.
DÖVİZ KURU KATLANDI
Süreç içinde ortaya çıkan rakamlar da oldukça garip ve münakaşa mevzusu. KKM öncesindeki Eylül 2021’e bakıldığında dolar/TL ortalama 8,8 lira seviyesindeydi. Bugün itibarıyla dolar ortalama 48,2 TL seviyesinde işlem görüyor. Buna nazaran dolar ortalama beş yılda 5,4 katına çıktı. Başka bir ifadeyle Eylül 2021’de bin ortalama 112 dolar alınabilirken bugün aynı parayla ortalama 21 dolar alınabiliyor.
GRAM ALTINDA 14 KAT ARTIŞ
Altındaki değişiklik dövizden de yüksek oldu. 30 Eylül 2021’de 24 ayar gram altının fiyatı ortalama 501 TL seviyesindeydi. Bugün ise gram altın özgür piyasada ortalama 7 bin 100-7 bin 150 TL bandında işlem görüyor. İstatistiklere nazaran gram altındaki artış ortalama 14,2 kata ulaştı. Eylül 2021’de bin lirayla ortalama 2 gram altın alınabilirken bugün bin lira, gram altının yalnızca ortalama yedide birini almaya yetiyor.
BENZİN 7,7 LİRADAN 74 LİRAYA
Akaryakıtta da benzer bir tablo ortaya çıktı. 1 Eylül 2021’de İstanbul’da benzinin litre fiyatı 7,75 TL seviyesindeydi. Eylül ayının son günlerinde fiyat ortalama 7,78 TL civarında kaldı. Günümüzde İstanbul Avrupa Yakası’nda benzinin litresi 74,29 TL, Anadolu Yakası’nda ise 74,13 TL seviyesinde. 2021 Eylül’ünde bin lirayla ortalama 129 litre benzin alınabilirken bugün aynı parayla ortalama 13,5 litre alınabiliyor. Bir başka ifadeyle 50 litrelik bir otomobil deposunun kuramsal maliyeti ortalama 388 liradan 3 bin 700 liraya terfi etti.
KKM’nin uygulanmış olduğu ortalama 4 yıl 8 aylık dönemde TL kıymet kaybederken, enflasyon yüksek seyretti; altın, döviz ve tüketici tutarları belirgin şekilde arttı.
BAZI ÜRÜNLER 10 KAT ARTTI
Yurttaş açısından en çarpıcı değişimlerden biri ise market fiyatlarında yaşandı. Ağustos 2021’de markette dana etinin kilogram fiyatı averaj 69,73 TL seviyesindeydi. Bugün ise dana eti fiyatı 974,88 TL’ye çıktı. 2021’de bin lirayla ortalama 14,3 kilogram dana eti alınabilirken Temmuz 2026 fiyatıyla ortalama bir kilogram alınabiliyor. Kamuoyu Araştırmacısı Volkan Tebrizcik ise veriler üzeirnden, “KKM’nin uygulanmış olduğu ortalama 4 yıl 8 aylık dönem yalnızca mevduat sistemindeki değişimlerle sınırı olan kalmadı. Türk lirasının kıymet kaybetmiş olduğu, enflasyonun uzun süre yüksek seviyelerde kalmış olduğu, mevduat faizlerinin sert halde değişmiş olduğu, altın ve döviz fiyatlarının katlandığı, tüketici fiyatlarının ise oldukça daha yüksek nominal seviyelere ulaşmış olduğu bir dönem yaşandı” diyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
