Elektrik dağıtım sektörü, zelzele başta olmak suretiyle büyük afetlere karşı enerji altyapısını güçlendirmek ve afet anında sahaya en doğru şekilde müdahale edebilmek için yeni nesil bir projeyi devreye almaya hazırlanıyor. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) desteğiyle, Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin (BEDAŞ) de aralarında bulunmuş olduğu Marmara Bölgesi’nde hizmet veren dağıtım şirketleri tarafınca yürütülen Ar-Ge Projesi kapsamında, büyük afetler sonrasında elektrik altyapısındaki hasarı kısa sürede tespit edebilen yeni nesil suni zekâ destekli bir yazılım geliştirildi.
2023 senesinde yaşanmış olan Kahramanmaraş depremleri ve dünyada değişik bölgelerde yaşanmış depremler sonrasına ilişik yüksek çözünürlüğünde olan uydu görüntülerinden oluşturulan veri seti ile eğitilen suni zeka modeline haiz olan ‘Afet Uydu Projesi’, Marmara Bölgesi’nde başarı ile kontrol edilmiş olduğu duyuruldu. Bilhassa zelzele sonrasında, elektrik direkleri, dağıtım ve trafo merkezleri ile eleştiri enerji noktalarının zarar durumunu uydu görüntüleri üstünden çözümleme ederek süratli müdahale imkanı elde eden ‘Afet Uydu Projesi’; hangi bölgelerde daha acil aksiyon gerektiği ve ulaşım yollarının durumunu anlık olarak saha ekiplerine bildiriyor.
MARMARA BÖLGESİ’NDE YOLLARIN DURUMU BELİRLENİYOR
Naturel afetlerin derhal sonrasında uydu görüntüleri ve Bileşik Açıklıklı Radar (SAR) verileri kullanılarak geliştirilen ‘Yeni Nesil Suni Zeka Modeli Tabanlı, Elektrik Yapısal Unsurları Hasar Tespit Sisteminin Geliştirilmesi’ Ar-Ge projesi ile başta zelzele olmak suretiyle büyük afetler sonrasında uydu görüntülerinden süratli data çıkartmak mümkün olacak.
Afet sonrasında enerji sürekliliğini sağlayabilmek için eleştiri noktalara süratli bir halde ekiplerin yönlendirilmesine olanak elde eden projenin Marmara Bölgesi dağıtım şirketleri lokasyonlarında seçilen pilot bölgelerde sistemin uygulanabilirliği başarı ile kanıtlanmış durumda. Proje ile büyük afetler sonrasında, uydu görüntüleri sisteme ulaştıktan fazlaca kısa bir süre içinde Marmara Bölgesi’nde bulunan elektrik direkleri, dağıtım, trafo ve indirici merkezlerinin, hasar boyutu ve saha ekipleri tarafınca bölgeye ulaşımın sağlanabileceği yolların durumu belirlenebilecek. Marmara Bölgesi’nde hizmet veren öteki dağıtım şirketleri paydaşlığıyla geliştirilen suni zekâ destekli yazılım ile uydu görüntülerini kullanarak afet sonrasında elektrik ekipmanlarının hasar tespiti de yapılabilecek.
Sektörün uzun süredir üstünde emek vererek geliştirdiği suni zeka modeli, 2023 Kahramanmaraş Depremi sonrasında derlenen KATE-PD veri seti ile eğitildi. Bu hususi veri seti, değişik uydu sistemlerinden elde edilmiş 14 yüksek çözünürlüğünde olan görüntüden oluşuyor ve toplamda 3 bin 293 kilometrekarelik bir alanı kapsıyor. Görseller 512×512 px parçalar halinde detaylı şekilde etiketlenen ve uzman kontrolünden geçirildikten sonrasında bin 952 yüksek kaliteli hasar etiketi üretilmesi mümkün oldu. Bu yönüyle KATE-PD, afet sonrası tek zamanlı uydu görüntülerinden güvenilir hasar tespiti yapılabilmesi için dünyada da sayılı örneklerden biri haline geldi.
Depremler sonrasında eleştiri enerji noktalarının zarar durumunu uydu görüntüleri üstünden çözümleme ederek süratli müdahale imkânı sunan projede yüklenici olarak, İstanbul Teknik Üniversitesi UHUZAM (Uydu Komünikasyon ve Uzaktan Idrak etme Merkezi) vazife aldı.
