Avrupa Birliği (AB), çağıl ekonominin en stratejik hammaddeleri içinde yer edinen ender toprak elementleri ve öteki eleştiri mineraller için yeni bir endüstri ve güvenlik stratejisini hızlandırıyor. Enerji dönüşümü, elektrikli vasıta üretimi, rüzgâr türbinleri ve müdafa sanayisi benzer biçimde alanların temel girdisi olan bu materyallerde Çin’in baskın konumu, Brüksel’i “acil müdahale” seviyesine getirmiş durumda. AB’nin yeni yaklaşımı, bir tek ekonomik değil bununla beraber jeopolitik bir güvenlik stratejisi olarak değerlendiriliyor. Şu sebeple ender toprak elementlerinin işlenmesinde küresel bağımlılık büyük seviyede Çin’de yoğunlaşıyor ve bu durum Avrupa’nın endüstri zincirini kırılgan hale getiriyor.
Avrupa Birliği’nin ender toprak elementleri hamlesi, kıtanın ekonomik geleceği açısından eleştiri bir dönüm noktası olarak görülüyor.
BAĞIMLILIĞIN MERKEZİ
AB verilerine gore ender toprak elementleri ve ilgili eleştiri hammaddelerin işlenmesi ve rafinasyonunda Çin, küresel ölçekte belirleyici konumda bulunuyor. Bilhassa mıknatıs üretiminde kullanılan ender toprakların neredeyse tamamının rafinasyonu Çin’de yapılıyor. Bu durum Avrupa’nın otomotiv, müdafa ve enerji sektörlerini direkt etkiliyor. Uzmanlara gore problem bir tek madencilik değil; aslolan darboğaz işleme ve rafinasyon kapasitesinde yoğunlaşıyor. Avrupa’da hammadde bulunsa bile, çevresel izinler, yüksek maliyetler ve uzun bürokratik süreçler sebebiyle üretime dönüştürmek zorlaşıyor.
YENİ HEDEFLER
AB, 2024 senesinde yürürlüğe giren Tehlikeli sonuç Hammaddeler Yasası ile iddialı hedefler koymuştu. Bu hedefler şunları içeriyor: 2030’a kadar AB ihtiyacının minimum yüzde 10’unun Avrupa içinde çıkarılması. Yüzde 40’ının AB içinde işlenmesi. Yüzde 25’inin geri dönüşümden sağlanması. Tek bir üçüncü ülkeye bağımlılığın yüzde 65’i geçmemesi. Yeni raporlar ve strateji paketleri ise bu hedeflerin kafi olmayabileceğini gösteriyor. AB, bilhassa ender topraklar alanında daha süratli ve agresif adımlar atılması icap ettiğini kabul ediyor.
3 MİLYAR EUROLUK DEV PAKET
AB’nin en yeni hamlesi “REsourceEU” adlı aksiyon planı oldu. Bu plan kapsamında ortalama 3 milyar euroluk finansman mobilize ediliyor. Amaç, Avrupa içindeki eleştiri maden projelerini hızlandırmak ve {özel sektör} yatırımlarını teşvik etmek. Bu fonlar; InvestEU, Horizon Europe, Innovation Fund ve Avrupa Yatırım Bankası benzer biçimde mekanizmalar üstünden dağıtılıyor. Hedef, bir tek madencilik değil; bununla beraber işleme tesisleri, geri dönüşüm altyapısı ve alternatif araç-gereç araştırmalarını da geliştirmek.
STRATEJİK PROJELER
AB Komisyonu, Avrupa genelinde seçilen “stratejik projeler” ile izin süreçlerini hızlandırmayı planlıyor. Bu projeler, maden çıkarma, işleme ve mıknatıs üretimi benzer biçimde alanlarda önceliklendirilerek bürokratik engellerin azaltılmasını hedefliyor. Buna karşın uzmanlar, Avrupa’da yeni madenlerin devreye girmesinin 10-20 yıl sürebileceğini ve bu yüzden kısa vadede bağımlılığın devam edeceğini belirtiyor.
GERİ DÖNÜŞÜM
AB stratejisinin bir öteki ayağı ise geri dönüşüm. Bilhassa elektrikli vasıta motorları, rüzgâr türbinleri ve elektronik atıklardan ender toprakların geri kazanılması hedefleniyor. Ek olarak araştırma fonlarıyla, ender toprak elementlerine olan ihtiyacı azaltacak alternatif mıknatıs teknolojileri ve ikame malzemeler geliştirilmeye çalışılıyor. Bu sayede uzun solukta tedarik zincirinin kırılganlığı azaltılmak isteniyor.
Tehlikeli sonuç hammaddeler meselesi ekonomik değil, stratejik bir güvenlik problemi olarak görülüyor.
KÜRESEL TEDARİK SAVAŞI
AB bir tek Çin’e değil, bununla beraber ABD ve öteki üretici ülkelere karşı da rekabet içinde. Kanada, Şili, Kazakistan ve Namibya benzer biçimde ülkelerle yeni stratejik ortaklıklar kuruluyor. Ek olarak Avrupa içinde ortak satın alma platformları oluşturularak şirketlerin beraber ham madde tedarik etmesi planlanıyor. Bu sistem, kriz anlarında arz güvenliğini artırmayı hedefliyor. Sektör uzmanları ve bazı Avrupa kurumları, atılan adımların mühim bulunduğunu sadece 2030 hedeflerine ulaşmanın zor olabileceğini vurguluyor. Bilhassa izin süreçlerinin uzunluğu, mahalli halkın tepkileri ve çevresel engellemeler sebebiyle birçok projenin geciktiği belirtiliyor. Bundan dolayı Avrupa’nın, hem üretimi çoğaltması hem de tedarik çeşitliliğini hızla genişletmesi gerektiği ifade ediliyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
