ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nda yaşamış olduğu çıkmaz için NATO üyelerinin kendilerine destek vermeleri icap ettiğini söylemiş oldu sadece aralarında Almanya, İtalya, İspanya ve Fransa’nın da bulunmuş olduğu oldukca sayıda Avrupalı NATO üyesi ülkeden “Bu sizin savaşınız biz yokuz!” yanıtını aldı. Trump ise “ABD olmadan NATO kağıttan kaplan. İran’ı durdurma mücadelesine katılmak istemediler. Bunu unutmayacağız” ifadesini kullandı. Küresel analizlerde NATO’da ABD ile Avrupa içinde net bir kırılma yaşandığı yorumları son 3 senedir açıkça dile getirilirken yaşananlar ABD ile Avrupa kıtası arasındaki ilk kriz de değil. NATO’nun zamanı sürekli bir krizler silsilesi içinde aşama kaydediyor. İşte ittifakın çatışmalı zamanı:
1956 Süveyş Krizi, ABD ile Avrupa içinde NATO tarihindeki ilk büyük kırılmayı yaratarak ittifak içindeki derin ayrışmanın başlangıcı oldu.
FRANSA ASKERİ KANATTAN AYRILDI
NATO içindeki ilk büyük kırılma 1956 Süveyş Krizi esnasında yaşandı. ABD, İngiltere ve Fransa’nın Mısır’a yönelik askeri müdahalesine karşı çıkarak müttefikleriyle açık bir çatışma yaşadı. Bu kriz, Washington ile Avrupa arasındaki ilk büyük stratejik ayrışma olarak kayıtlara geçti. 1966 senesinde ise Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle, ülkesini NATO’nun entegre askeri komuta yapısından çekti. Kararın arkasından NATO karargahı Paris’ten taşındı. Bu adım, Avrupa’nın ABD’den bağımsız müdafa arayışının ilk adımı olarak kabul ediliyor.
AVRUPA’DAN ABD FÜZELERİNE TEPKİ
1977–1987 yılları arasındaki Euromissile Krizi, NATO içinde bir başka derin ayrışmaya yol açtı. ABD’nin Avrupa’ya Pershing II ve seyir füzeleri konuşlandırma sonucu, kıta genelinde milyonlarca kişinin katılmış olduğu protestoları tetikledi. Bu süreç, Avrupa kamuoyunun ABD askeri politikalarına karşı en kuvvetli tepki verdiği dönemlerden biri oldu. 1974’ten itibaren devam eden Türkiye-Yunanistan gerilimi de NATO içinde iki müttefiki karşı karşıya getiren kalıcı kriz başlıklarından biri olarak ön plana çıktı.
HIZLI ÇEKİLME DARBE VURDU
1999 senesinde NATO’nun Yugoslavya’ya yönelik 78 gün devam eden hava harekatı, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi onayı olmadan gerçekleştirildi. Internasyonal hukuk tanımayan bu operasyon, NATO’nun görevi ve meşruiyeti mevzusunda tüm dünyada ciddi tartışmalara yol açtı. 2021 senesinde ise NATO üyesi ülkelerin Afganistan’dan çekilme süreci, ittifakın en büyük krizlerinden biri olarak değerlendirildi. ABD’nin Taliban ile yapılan anlaşma sonrasında yaşanmış olan süratli çekilme, Avrupa ülkeleri tarafınca “koordinasyonsuz” olarak nitelendirildi. Küresel analizlerde sürecin NATO’nun güvenilirliğine ciddi darbe vurmuş olduğu vurgulandı.
Donald Trump dönemindeki açık tehditler sonrası Avrupa ülkeleri, ABD’den bağımsız bir müdafa konsepti geliştirerek kendi askeri enerjisini inşa etmeye yöneldi.
TRUMP, AÇIK TEHDİT VE KOPUŞ
ABD ile Avrupa arasındaki gerilim, Donald Trump’ın ilk (2017–2021) ve ikinci başkanlık dönemlerinde ise tarihindeki en yüksek seviyesine ulaştı. Trump, seçim kampanyası ve başkanlığı esnasında NATO üyelerinin müdafa harcamalarını GSYH’nin yüzde 2’sinden yüzde 5’e çıkarması yönünde ısrar eden olarak tehditler savurdu. Trump, bu hedefe ulaşamayan ülkeler için “Rusya size ne isterse yapmasına izin veririm” ifadesini kullandı. Trump aynı döneminde ABD’nin, NATO’ya ihtiyacı olmadığını ve ittifaktan çekilmenin de masasında bulunduğunu dile getirdi. Washington’un ek olarak Danimarka’ya bağlı Grönland’ı tehdit ederek satın alma girişimi ve Kanada’ya yönelik işgalci söylemleri, analizlere nazaran “Avrupa ile ilişkilerde geri dönüüşü olanaksız” yeni bir kırılma yarattı.
AVRUPA’NIN YENİ SAVUNMA KONSEPTİ
ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını kademeli olarak azaltmaya devam etmesi ve NATO içindeki yük paylaşımı krizleri, Avrupa Birliği’ni yeni bir müdafa konsepti geliştirmeye yöneltti. Avrupa Komisyonu tarafınca açıklanan 800 milyar avroluk yeni müdafa bütçesi ile beraber ABD’den bağımsız bir müdafa konsepti kurulmaya başlandı. Almanya hükümeti başta olmak suretiyle Avrupa Birliği ülkeleri de müdafa bütçelerini hızla üstün dereceli seviyelerde arttırmaya başladılar. Alman fikir kuruluşu Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP) ve Avrupa merkezli analizlere nazaran Berlin, Avrupa’nın askeri liderliği rolünü üstlenmeye de hazırlanıyor. Almanya’nın 2023 Ulusal Güvenlik Stratejisi sonrasında hızla Avrupa’nın en büyük askeri gücüne dönüşme hedefi doğrultusunda hareket etmiş olduğu ifade ediliyor. Alman ve Fransız müdafa uzmanlarına nazaran “Avrupa ülkeleri geri dönüşü artık olanaksız görünen, ABD’den bağımsız müdafa vizyonunu” benimsemiş durumdalar.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
