Birçok medeniyete ev sahipliği meydana getiren İstanbul, zamanı eserler bakımından dünyanın en varlıklı şehirlerinden biri. Bu mirasın korunması, bakımı ve onarımı ise Kültür ve Gezim Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne bağlı İstanbul Restorasyon ve Konservasyon Merkez ve Bölge Laboratuvarı’nda gerçekleşiyor. 23 tane sanat tarihçisinin ilmek ilmek işlediği zamanı eserler, adeta bu laboratuvarda tekrardan yaşam buluyor. Çeşitli sebeplerden dolayı tahribata uğrayan, dokusu bozulan eserler Türkiye’nin dört bir yanından bu laboratuvara getiriliyor.
Şirazesi düzeltilen eserler, ciltlenerek restore ediliyor.
TAMAMEN ORGANİK
Ağırlıklı olarak Osmanlı periyodu olmak suretiyle Selçuklu dönemine kadar uzanan eserler içinde el yazması Kuran-ı kerimler, vakfiyeler, fermanlar, icazetname ya da devrin muhasebe defterleri benzer biçimde eserler binbir titizlikle ve büyük bir sabırla işleniyor. Bu incelemeler esnasında eserin boyutları, kağıdın lif yapısı, kalınlığı, pH kıymeti, mürekkep benzer biçimde özellikleri inceleniyor, mantar oluşumu var ise tespit ediliyor ve kayıt altına alınıyor. Sonrasında ise esere sayfa numaraları veriliyor ve tarama işlemi yapılarak belgeleniyor. Eserin kuru, mekanik ve ıslak temizliği de tamamen organik şekilde yapılıyor. Türkiye’de bu şekilde çalışan tam 25 laboratuvar ve yüzlerce sanat tarihçisi bulunuyor.
Şube Müdürü Osman Nak, muhabirimize laboratuvar hakkında bilgiler verdi.
ESERLER DİJİTALE AKTARILIYOR
Sonrasında ise eserin orijinal sayfalarının kalınlığı ve üst üste gelme oranı da göz önüne alınarak, yüzde 100 kozo liflerinden üretilmiş Japon kağıtlarıyla güçlendiriliyor. Bu işlemler esnasında yapıştırıcı olarak ise pirinç nişastası kullanılması dikkat çekiyor. Tamamlanan eserin sırt dikişleri şu demek oluyor ki birleştirildiği noktalarda iğneler ile el emeği kullanılarak örülüyor, kapağı takılarak müzeye hazır hale getiriliyor. Yaratı, gelecek nesillere kaynak oluşturması amacıyla dijital ortama da aktarılıyor. “Zamanı yapıt doktorları” olarak da anılan uzmanlar, konservasyonu tamamlanan eserleri mensup oldukları müzelere teslim ettikten sonrasında da eserleri denetim ediyor ve müzeleri denetliyor.
Tacettin İbrahim Paşa Camisi’nin kapı örtüsü de bu laboratuvarlarda aslına uygun şekilde restore edildi.
İLK KEZ GÖRÜNTÜLENDİ
Bu laboratuvarda ilk kez Haber Global’de restorasyon çalışmalarının görüntülendiği bir cami örtüsü de yer aldı. Samsun’da bulunan Tacettin İbrahim Paşa Camisi’nin kapı örtüsü de bu laboratuvarlarda aslına uygun şekilde restore edildi. Mevzuya ilişkin konuşan Şube Müdürü Osman Nak, şunları söylemiş oldu:
“Cami giriş kapısına ilişkin bir örtü, ulaştığında fena bir durumdaydı. 3 sanat tarihçisi restorasyonu için 3 ay çalıştı. Tek tek işlendi, arasındaki keçelere ve deri kaplamasına dikkat edildi. Asılacak kulpları da takıldı. Cami 1495 senesinde yapılsa da bu örtünün 19. yüzyıldan kalma bulunduğunu işlemelerinden anlıyoruz. Bir çok camide artık bu örtülerden yok, aslına uygun şekilde düzenledik ve camiye geri yollayacağız. Esere temas ne kadar azca olursa ömrünün de o denli uzun olacağını söylemek mümkün.”
Sultan 3. Ahmet’in bizzat yapmış olduğu hat sanatının bozulma olan kısımları onarılıyor.
EMEK VE SABIR
Laboratuvarda, 18. yüzyılda Sultan 3. Ahmet’in bizzat yapmış olduğu hat sanatı bir eserin de restorasyonu sürdürülüyor. Eserlerin her bir aşaması büyük bir titizlikle yerine getiriliyor. Laboratuvarın sıcaklığı ise oldukça düşük. Belirli bir sıcaklıkta yaz kış çalışan sanat tarihçileri, müzelerde gördüğümüz ve kısa sürede bakarak geçtiğimiz zamanı eserlerin arkasında ne kadar büyük bir emek verildiğini de gözler önüne seriyor. Uzman eller tarafınca tekrardan can gören eserler ise sergilenecekleri günü bekliyor.
[email protected]

