ADANA (AA) – Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, ‘Anayasa Mahkemesi Kararlar Data Bankası kapsamlı şekilde geliştirilmiş, tüm karar türlerine tek bir platform üstünden erişim imkanı elde eden, daha ergonomik ve işlevsel bir yapı oluşturulmuştur.’ dedi.
Özkaya, Avrupa Birliği-Avrupa Konseyi işbirliğinde yürütülen ‘Anayasa Mahkemesinin Temel Haklar Alanındaki Kararlarının Etkili Şekilde Uygulanmasının Desteklenmesi Projesi’nin bir otelde düzenlenen kapanış töreni ve Adana Bölge Toplantısı’na katıldı.
Programda konuşan Özkaya, Adana’nın yalnızca ekonomik ve kültürel bir merkez değil farklılıkların ve beraber yaşama tecrübesinin de mühim sembollerinden bulunduğunu söylemiş oldu.
Özkaya, toplantıların iki temel amacından ilkinin yargısal kontakt ve işbirliğinin daha yaygın ve etkin hale getirilmesi, ikincisinin de Anayasa Mahkemesinin bireysel başvurularda verdiği ihlal kararlarının objektif ve öznel etkilerinin hayata geçirilmesi bulunduğunu belirtti.
Oturumlarda Anayasa Mahkemesince verilen kararların tesirleri mevzusunda mühim sunumlar yapılacağını dile getiren Özkaya, şöyleki konuştu:
‘Verilen hak ihlali kararlarının bir an ilkin giderilmesini sağlamak ve bilhassa bireysel başvurulara mevzu vakalarda mahkememizce sık karşılaşılan ihlal alanlarını ve bu alanlarda yoğunlaşan, bir anlamda da sıkça yine eden sorunları ve mahkememizce verilen ihlal kararlarında yer verilen gerekçelerin objektif etkilerini ele alarak adaletin etkin, süratli şekilde ve en üst seviyede gerçekleşmesini temin etmeye çalışmak temel amaçlarımız arasındadır.’
Özkaya, projenin bayağı bir teknik ortaklaşa iş programının fazlaca ötesinde anlam taşıdığını vurgulayarak, ‘Esasen anayasa yargısının nihai amacı yalnızca ihlal tespiti yapmak değildir. Daha önemlisi, ihlallerin tekrarını önleyecek anayasal bir şuur ve uygulama kültürü oluşturmaktır. İşte bugün kapanışını yaptığımız proje de tam olarak bu hedefe yönelmiştir. Bu vesileyle projeye sağladıkları kıymetli katkılar dolayısıyla Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyine içten teşekkürlerimi sunuyorum.’ ifadelerini kullandı.
– Bireysel müracaat sayıları
Bireysel müracaat mekanizmasının, Türk hukuk tarihinin en mühim reformlarından biri olduğuna dikkati çeken Özkaya, şu detayları verdi:
‘Bireysel başvurunun kabul edilmeye başlandığı 23 Eylül 2012’den bu yana Anayasa Mahkemesine toplam 739 bin 417 müracaat yapıldığı görülmektedir. Bu başvuruların 637 bin 274’ü sonuçlandırılmış, böylece başvuruların ortalama yüzde 86’sı karara bağlanmıştır. Halihazırda derdest bulunan müracaat sayısı ise 102 bin 143’tür. Bu rakamlar, bir taraftan yurttaşlarımızın Anayasa Mahkemesi ve bireysel müracaat mekanizmasına duyduğu itimatı ortaya koyarken öteki taraftan mahkememizin karşı karşıya bulunmuş olduğu iş yükünün büyüklüğünü de göstermektedir. Sadece daha da önemlisi, seneler içinde geliştirilen kurumsal kapasite, oluşturulan içtihat birikimi ve yargı kurumlarımız içinde güçlenen ortaklaşa iş yardımıyla bireysel müracaat sisteminin etkinliğinin devamlı olarak artırılmış olmasıdır. Nitekim bugüne dek verilen kararlar neticesinde bireysel mağduriyetleri gidermenin ötesine geçilerek temel hak ve özgürlüklerin korunmasına ilişkin anayasal standartların geliştirilmesine mühim katkılar sunulmuştur. Anayasa Mahkemesi tarafınca bugüne dek makul sürede yargılanma hakkı dahil ortalama 87 bin ihlal sonucu verilmiştir.’
Özkaya, bireysel başvurunun uygulanmaya başlamasıyla temel hak ve özgürlüklere ilişkin birçok uyuşmazlığın ulusal hukuk sistemi içinde çözüme kavuşturulabildiğini, böylece Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine meydana getirilen başvurularda azalma yaşandığını söyledi.
Bireysel başvurunun başarısının bir tek Anayasa Mahkemesinin verdiği kararlarla ölçülemeyeceğini belirten Özkaya, ‘Aslolan mühim olan, bu kararların ilk aşama mahkemelerine, bölge adalet sarayı mahkemelerine, bölge yönetim mahkemelerine, yönetimsel uygulamalara ve toplumsal hayata etkili şekilde yansımasıdır. İşte bugün kapanışını yaptığımız proje, tam da bu aşamada son aşama mühim katkılar elde etmiştir.’ değerlendirmesinde bulunmuş oldu.
Özkaya, proje kapsamında Avrupa’daki iyi uygulama örnekleri ve karşılaştırmalı analizlerin esas alınarak mühim uzmanlık emekleri hazırlandığını ifade ederek, şöyleki konuştu:
‘Bilhassa ilk aşama mahkemeleri tarafınca Anayasa Mahkemesi kararlarının daha etkin uygulanmasına yönelik hazırlanan yol haritası, kararların hayata atlatılmasında karşılaşılan mesele alanlarını tespit etmiş ve uygulama süreçlerinin güçlendirilmesine yönelik son aşama kıymetli tavsiyeler sunmuştur. Bu emek harcama, mevcut uygulamaların değerlendirilmesine ve geleceğe yönelik kurumsal kapasitenin geliştirilmesine mühim katkılar elde etmiştir.’
– ‘Anayasa Mahkemesi Kararlar Data Bankası’nın yeni hali kullanıma sunuldu
Kararların uygulanmasının daha etkin izlenebilmesine yönelik dijital altyapının güçlendirildiğin söyleyen Özkaya, şunları kaydetti:
‘Anayasa Mahkemesi Kararlar Data Bankası kapsamlı şekilde geliştirilmiş, tüm karar türlerine tek bir platform üstünden erişim imkanı elde eden, daha ergonomik ve işlevsel bir yapı oluşturulmuştur. Gelişen yazılım ve teknoloji imkanlarından yararlanılarak sistemin teknik altyapısı modernize edilmiş, arama ve filtreleme olanakları genişletilmiş, kararların daha süratli ve etkin şekilde erişilebilir hale gelmesi sağlanmıştır. Bunun yanı sıra kararların uygulanma süreçlerinin izlenmesi, ilgili verilerin toplanması ve çözümleme edilmesi amacıyla yeni dijital araçlar ve platformlar geliştirilmiştir. Avrupa Birliği ile Avrupa Konseyinin ortak finansmanı ve işbirliğiyle yürütülen proje kapsamında hayata geçirilen bu emek harcamalar yardımıyla kararların görünürlüğü ve erişilebilirliği artırılmış, bunun yanı sıra uygulama süreçlerinin ölçülmesine, değerlendirilmesine ve kurumsal düzeyde takip edilmesine olanak elde eden kuvvetli ve sürdürülebilir bir seyretme altyapısı oluşturulmuştur. Böylece bireysel müracaat sisteminin etkinliğinin artırılması ve Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulamadaki tesirinin güçlendirilmesi yönünde kalıcı bir kurumsal kapasite inşa edilmiştir. Bugünden itibaren Anayasa Mahkemesi Kararlar Data Bankası’nın yeni halini tüm kamuoyunun kullanımına sunmaktan büyük bir sevinç duyduğumu ifade etmek isterim.’
Özkaya, temel hak ve özgürlüklerin korunmasına ilişkin de ‘Başka bir ifadeyle artık sorun, yalnızca ‘karar vermek’ değil verilen kararların ilk aşama mahkemelerinde uygulanması, kamu otoriteleri tarafınca içselleştirilmesi, yeni ihlallerin önlenmesine katkı sunması, toplumda hak ve hakkaniyet eksenli bir hukuk kültürünün yerleşmesini sağlamasıdır. Anayasal hakların gerçek güvencesinin yalnızca yüksek mahkemelerin varlığı değil anayasal değerlerin tüm hukuk düzenine nüfuz edebilmesidir. Bu aşamada tüm kurumlara mühim sorumluluklar düşmektedir. İlk aşama mahkemelerinin Anayasa Mahkemesinin ortaya koyduğu anayasal ilkeleri dikkate alması, yasama ve yürütme organlarının hak ihlallerinin deposu olan yapısal sorunların giderilmesine katkı sunması ve akademinin, baroların, medyanın anayasal hak kültürünün gelişmesine destek vermesi büyük ehemmiyet taşımaktadır.’ değerlendirmesinde bulunmuş oldu.
Özkaya konuşmasını, ‘Hak ile Hak olursa bir şahıs, yanlış olmaz hiçbir işi. Hak Mevla yaparsa birgün teftişi, acep ne olur yanlış yapanın işi.’ ifadesiyle tamamladı.
– Öteki konuşmacılar
Yargıtay Birinci Başkanvekili ve Hukuk Genel Kurulu Başkanı Adem Albayrak, Anayasa Mahkemesine bireysel müracaat yolu ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi sistemine paralel bir iç hukuk sistemi kurulduğunu, böylelikle vatandaşların Avrupa’da başka bir ülkede arayacağı hakkı kendi ülkesinde arama hak ve yetkisine kavuştuğunu söyledi.
Anayasa Mahkemesine bireysel müracaat hakkının Türk hukuk sisteminde fazlaca köklü değişikliğe yol açtığını dile getiren Albayrak, şöyleki konuştu:
‘Bireysel müracaat yardımıyla anayasal hak ve hürriyetlere yönelik ihlal iddialarının internasyonal organlara taşınmadan, ilk olarak ulusal sınırlarımız içinde çözümü ve ele alınmasıyla ihlalin giderildiği etkili bir hukuk yolu oluşturulmuştur. Bu anlamda bireysel müracaat ülkemiz için fazlaca mühim bir kazanımdır. Bireysel müracaat, devletimizde temel hak ve özgürlüklerin daha iyi korunması ve standardının yükseltilmesi amacıyla getirilmiş uygar ve mühim bir kurumdur.’
Hakimler ve Savcılar Kurulu Başkanvekili Fuzuli Aydoğdu da bir hak ihlalinin tespit edilmesi kadar benzer ihlallerin tekrarlarının önlenmesinin de mühim bulunduğunu vurgulayarak, ‘Bir kararın etkili olması için yalnızca verilmesi yetmez. O kararın gerekçesinin, ilkesinin, ruhunun, aşama mahkemelerine, savcılara, avukatlık pratiğine kadar yetişmesi gerekmektedir. Bu proje tam bu amaca hizmet etmiştir.’ diye konuştu.
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Başkanı Vasip Şahin ise demokratik hukuk devletinin en mühim güvencelerinden birinin kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin etkin bir halde korunabilmesi bulunduğunu belirtti.
Hakların anayasal ve yasal güvence altına alınmasının büyük ehemmiyet taşıdığını söyleyen Şahin, şu ifadeleri kullandı:
‘Anayasa Mahkemesi, bilhassa bireysel müracaat mekanizmasının hayata geçirilmesinden bu yana, temel hak ve özgürlüklerin korunması alanında mühim bir içtihat birikimi oluşturmuştur. Bu içtihatlar, hak ihlallerinin giderilmesinin yanı sıra benzer ihlallerin önlenmesine ve hak eksenli bir uygulama kültürünün yerleşmesine de hizmet etmektedir. Şüphesiz ki bir mahkeme kararının tesiri, yalnızca verilmiş olmasıyla değil hayata geçirilmesiyle ölçülür zira hakkaniyet, sadece vatandaşın günlük hayatında karşılık bulduğunda anlam kazanır. Kararların etkili şekilde uygulanması hukukun üstünlüğüne duyulan itimatı kuvvetlendirir, hakkaniyet duygusunu pekiştirir ve ferdin devlete olan itimat ilişkisini de pozitif yönde yönde destek sunar.’
Programda, Adana Valisi Mustafa Yavuz, Türkiye Hakkaniyet Akademisi Başkanı Metin Yıldırım, Adana Cumhuriyet Başsavcısı Altuğ Kürşat Şahin, Adana Adli Yargı Hakkaniyet Komisyonu Başkanı Ferhat Karakuş, Adana Bölge Adalet sarayı Mahkemesi Başkanı Mehmet Yüksek, Adana Bölge Adalet sarayı Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısı Bestami Tezcan, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Yönetişim Bölüm Başkanı Jean Barbe ve Avrupa Konseyi Ankara Program Ofisi Başkanı William Massolin de konuşma yapmış oldu.
Sayıştay Başkanı Metin Yener’in de katılmış olduğu açılış programının arkasından ‘Bireysel Müracaat İhlal Kararlarının Objektif ve Öznel Tesiri’ temalı oturum yapılmış oldu.
Kaynak:
AA
