ABD ile Avrupa’yı İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana birbirine bağlayan siyasal ve ekonomik ilişkiler yeni bir dönemden geçiyor. Son işaret ise dün Strasbourg’dan geldi. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Kanada Başbakanı Mark Carney’nin de izlediği Avrupa Parlamentosu konuşmasında, Kanada’nın Avrupa Birliği’nin ilk “associate member”, şu demek oluyor ki ortak üyesi olabilmesi için çalışmak istediğini deklare etti. Carney ise birkaç gün ilkin Kanada’nın AB’ye tam üye olmak istemediğini sadece Avrupa ile “benzersiz bir ittifak” oluşturmayı hedeflediğini söylemişti.
TRUMP KANADA’YI AVRUPA’YA YAKLAŞTIRDI
ABD Başkanı Donald Trump bu güncel gelişmenin tetikleyicisi durumunda. Kanada ekonomisi onlarca senedir ABD ile neredeyse tam bir ekonomik entegrasyona haiz. Sadece Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminde iki komşu arasındaki tecim ilişkileri ağır darbeler aldı. Trump Temmuz’da bazı Kanada ürünlerine yüzde 50 ek gümrük vergisi getirdi. Ottawa ile Washington arasındaki tecim görüşmelerinin bozulması da Kanada’nın yeni pazarlar aramasını hızlandırdı. Kanada bir taraftan Çin ile ticari ilişkilerini güçlendirirken öteki taraftan Avrupa ile hali hazırdaki kuvvetli ticari ilişkisini de arttırmayı hedefliyor. Avrupa Birliği (AB) ile Kanada içinde hali hazırda CETA özgür tecim anlaşması bulunuyor. Von der Leyen’e bakılırsa iki taraf da müdafa, suni zeka, eleştiri mineraller, enerji ve Arktik bölgesinde oldukca daha yakın çalışmak istiyor.
SAVUNMADA YOLLAR BİRLEŞTİ
Kanada, Şubat’ta AB’nin 150 milyar euroluk SAFE ortak müdafa programına katılmak için antak kalma imzaladı. Böylece Kanada şirketlerinin Avrupa’nın ortak müdafa ihalelerine katılmasının önü açıldı. Kanada ek olarak 2021’den beri AB’nin PESCO askeri hareketlilik projesinde de yer ediniyor. Batılı müdafa gösterim organlarına bakılırsa Avrupa ile Kanada’nın kendi müdafa sanayilerini ve ortak satın alma sistemlerini güçlendirmesi, Washington’a olan bağımlılığı azaltma arayışının mühim bir parçası durumunda.
Kanada, Şubat 2026’da AB’nin 150 milyar euroluk SAFE müdafa programına katılmak için antak kalma imzaladı. Ottawa ile Brüksel şimdi savunmadan enerjiye ve ticarete kadar daha geniş bir ortaklık kurmaya hazırlanıyor. (Reuters)
AB İLE ABD GERÇEKTEN KOPUYOR MU?
Tüm siyasal, müdafa ve ticari gerilimlere rağmen ekonomik rakamlar taraflar içinde hemen hemen bir “kopuş” göstermiyor. AB ile ABD arasındaki mal ve hizmet ticareti 2025’te 1,77 trilyon euroya ulaştı. Tarafların karşılıklı yatırımlarının toplam büyüklüğü ise 4,8 trilyon euronun üstünde. AB ek olarak ABD hükümeti ile 2025’te yeni bir gümrük anlaşmasına vardı ve anlaşmanın bazı hükümleri de Haziran ayında yürürlüğe girdi. Uzmanlara bakılırsa ABD’den kopmadan sadece Washington’u merkeze de almadan yeni bir Batı bloğu oluşturulmaya çalışılıyor.
ORTAK ÜYELİĞİN STATÜSÜ YOK
Von der Leyen’in önerisinin önünde mühim bir engel de bulunuyor. AB hukukunda “ortak üyelik” adında olan hukuki bir statü yok. Kanada’nın hangi haklara haiz olacağı, AB bütçesine katılıp katılmayacağı, ortak pazara ne seviyede gireceği yada karar mekanizmalarında iyi mi temsil edileceği bu çerçevede belli değil. Öteki taraftan Von der Leyen’in tek başına Kanada’yı böylesine bir ortaklık modeline alması da mümkün değil. Bunun gerçekleşmesi için AB ülkelerinin siyasal ve hukuki bir model üstünde anlaşması gerekiyor. Bu çerçevede AB hazırlıkları da sürüyor. Yeni ortaklık statüsüne ilişkin ilk toplantının 29-30 Ekim’de Montreal’de yapılması planlanıyor.
