ABD ile İran arasındaki çatışmaların tekrardan şiddetlenmesi, küresel petrol ticaretinin kalbi sayılan Hürmüz Boğazı’nı bir kez daha dünya ekonomisinin en kırılgan noktası haline getirdi. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran limanlarını kuşatım altına alma ve boğazın güvenliğini Washington’ın kontrolüne geçirme açıklamalarının peşinden petrol tutarları iki günde yüzde 11’i aşan yükseliş kaydetti. Hürmüz’deki her yeni gerilim, enerji ithalatına bağımlı Türkiye açısından akaryakıttan gıdaya, endüstri üretiminden cari açığa kadar uzanan yeni bir maliyet dalgası anlamına geliyor.
BİTMEYEN SAVAŞ
ABD ile İran içinde haziran ayında sağlanan geçici uzlaşmayla düşmeye süregelen Ortadoğu tansiyonu tekrardan terfi etti. İran bağlantılı gemilere yönelik ablukanın yine uygulanacağını açıklayan ABD yönetimi, İran’ın roket, insansız hava aracı, kıyı müdafa ve deniz unsurlarına yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı. İran ise Hürmüz Boğazı’ndan geçen tankerleri ve Körfez ülkelerindeki ABD askeri varlığını hedef alan saldırılarla karşılık verdi. Bölgedeki karşılıklı saldırılar, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz ticaretinin en mühim geçiş noktalarından önde gelen Hürmüz’de vapur trafiğinin tekrardan yavaşlamasına yol açtı.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi, Hürmüz’de trafiğin tekrardan açılması üstüne temmuz ayının başlangıcında üçüncü çeyrek için Brent petrol tahminini 74 dolara kadar düşürmüştü.
HER TEHDİT FİYATA YANSIYOR
ABD Başkanı Donald Trump’ın son açıklamaları, İran’ın tankerleri hedef alan saldırıları ve ABD’nin tekrardan başlatmış olduğu hava operasyonları küresel petrol piyasasında sert fiyat hareketlerine niçin oldu. Brent petrolün iki günlük toplam yükselişi yüzde 11,5’e ulaşırken; petrol tutarları, İran ile ABD arasındaki haziran uzlaşmasının peşinden gerilediği seviyelerden tekrardan bir aylık zirveye tırmandı. Petrol piyasasındaki yükselişi yalnızca Trump’ın açıklamaları tetiklemedi. İran Devrim Muhafızları’nın Birleşik Arap Emirlikleri bağlantılı iki petrol tankerini hedef aldığına ilişkin haberler, ABD’nin İran kıyılarındaki askeri hedeflere yönelik saldırıları ve Tahran’ın tüm bölgesel enerji ihracatını durdurabileceği yönündeki tehdidi fiyat baskısını artırdı.
TAHMİNLER TUTACAK MI?
ABD’nin İran kıyı şeridinin tamamını kapsayan bir kuşatım uygulayacağını açıklamasının peşinden petrol tutarları bir günde yüzde 9’dan fazla terfi etti. Bölgedeki vapur hareketleri ise son iki ayın en düşük seviyelerinden birine geriledi. Haziran ayında 85 dolar averajına gerileyen Brent petrol, mayıs ayındaki seviyesinin 22 dolar, nisan ayındaki zirvenin ise 32 dolar altında bulunuyordu.
UZAKDOĞU’YA GİDİYOR
ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin verilerine gore Hürmüz’den 2024 senesinde günde averaj 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçti. Bu miktar, dünya petrol ve sıvı yakıt tüketiminin ortalama yüzde 20’sine karşılık geliyor. Boğazdan taşınan petrolün mühim kısmı Çin, Hindistan, Japonya ve Cenup Kore başta olmak suretiyle Asya pazarlarına gidiyor. Bu yüzden Hürmüz’de yaşanacak uzun soluklu bir kesinti yalnızca Avrupa ve ABD’yi değil, dünyanın en büyük üretim ve tecim merkezlerini de direkt etkiliyor. Hürmüz bununla beraber dünya sıvılaştırılmış doğalgaz ticaretinin ortalama beşte birinin geçmiş olduğu bir güzergah. Katar, 2024 senesinde boğaz üstünden günde ortalama 9,3 milyar fitküp LNG ihraç etti. Bu miktar senelik olarak ortalama 96 milyar metreküpe karşılık geliyor.
KÜRESEL SİSTEMİ ETKİLİYOR
Birleşik Arap Emirlikleri’nin Hürmüz üstünden yapmış olduğu LNG ihracatı da günlük ortalama 700 milyon fitküp seviyesinde bulunuyor. Böylece boğazdan geçen LNG’nin neredeyse tamamını Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin sevkiyatları oluşturuyor. Katar gazının mühim müşterileri içinde Çin, Hindistan, Japonya, Cenup Kore ve Avrupa ülkeleri yer ediniyor. Boğaz trafiğinin aksaması, petrolün yanı sıra doğalgaz ve elektrik fiyatlarını da yukarı taşıma potansiyeline haiz.
Merkez Bankası çalışmalarına dayanan hesaplamalara gore Brent petrolün varil fiyatındaki kalıcı her 10 dolarlık artış, Türkiye’nin senelik cari açığını ortalama 4 ila 5 milyar dolar artırabiliyor.
TÜRKİYE’Yİ OLUMSUZ ETKİLİYOR
Petrol bununla beraber plastik, ambalaj, boya, tekstil elyafı, kimyasal ürün, gübre, ilaç, temizlik ürünü ve bileşik kauçuk üretiminin de temel girdilerinden biri. Bu yüzden petrol fiyatındaki artış ilkin ithalatçıya ve rafineriye, peşinden üreticiye, taşımacıya, toptancıya ve son aşamada tüketici fiyatlarına ulaşıyor. Türkiye’nin enerji faturası, petrol fiyatındaki ufak değişikliklere karşı bile yüksek duyarlılık gösteriyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
