Bilim dünyasında uzun senelerdir devam eden “gerçekliği anlamada fizik mi yoksa tabiat mı daha belirleyici?” tartışması tekrardan alevlendi. İngiltere merkezli Institute of Art and Ideas (IAI), biyokimyacı Stuart Kauffman ile bilgisayar bilimci Andrea Roli’nin dikkat çeken görüşlerini gündeme taşıdı. Kauffman ve Roli, evrenin tamamının değişmez fizik yasalarıyla açıklanamayacağını savunurken, yaşamın ve biyolojik evrimin gerçekliğin anlaşılmasında daha merkezi bir rol oynadığını ileri sürdü. İki araştırmacı, ortalama dört milyar senedir gelişen biyosferin evvel hesaplanamayan yeni özellikler ve yeni yaşam biçimleri ürettiğini belirterek, tabiatın ve yaşamın fizyolojik yasalardan daha karmaşık bir gerçeklik ortaya koyduğunu da açıkladı. Çözümleme, antik düşünürlerden çağıl bilim felsefesine kadar uzanan tabiat ve gerçeklik tartışmalarını da tekrardan gündeme getirdi.
Son yıllarda bilim dünyasında yürütülen hararetli tartışmalardan birisi de tabiat. Bilim adamları matematik ve fiziğin, tabiatın canlı ve evrimsel işleyişini açıklamada tek başına yetersiz kaldığını ifade ediyorlar. (Shutterstock)
BİYOLOJİ YENİ YAŞAMA OLANAK VERİYOR
Kauffman ve Roli, çağıl bilimin temelini oluşturan Newtoncu bilim anlayışının üç yüzyıl süresince evreni açıklamada büyük başarı sağladığını sadece yaşamın evrimini anlamakta aynı seviyede başarıya ulaşmış olamadığını savundu. Araştırmacılar, klasik fizikte bir sistemin evvel tanımlanabildiğini ve gelecekteki davranışlarının hesaplanabildiğini hatırlattı. Bilim adamları buna karşılık biyolojik evrim sürecinde yeni türlerin, yeni işlevlerin ve yeni yaşam biçimlerinin ortaya çıktığını, bunların ise evvel öngörülemediğini belirtti. Tartışmada, bundan dolayı biyosferin bir makine benzer biçimde işlemediği ve yaşamın devamlı yeni olanaklar ürettiği görüşüne yer verildi.
DÜŞÜNCE TARİHİNDE DOĞA TARTIŞMASI
Bilim adamlarının gündeme taşımış olduğu görüşler, fikir tarihindeki eski bir tartışmayı da tekrardan canlandırdı. Aristoteles, doğayı kendi içinde hareket ve değişiklik ilkesini taşıyan varlıkların alanı olarak tanımlamıştı. Düşünür için tabiat, yalnızca maddi nesnelerden oluşan bir alan değil, bununla beraber bir varlığın ya da nesnenin meydana gelişi ve değişiminin deposu olarak ele alınmıştı. Düşünüre nazaran insan bilgisi duyumla başladı, duyum ise direkt doğayla kurulan ilişkiden dünyaya geldi. Bundan dolayı Aristoteles’te fizik, tabiat araştırmasının bir kısmı olarak görülüyordu. 17. yüzyılda yaşayan Spinoza ise meşhur ‘Tanrı ya da Tabiat’ yaklaşımıyla insanı, doğayı ve evreni birbirinden bağımsız yapılar değil, aynı bütünün parçaları olarak ele aldı. Spinoza, evreni kendi düzeni ve yasaları içinde işleyen bir tüm olarak değerlendirdi.
Fikir zamanı süresince insanoğlunun doğaya ilişik bir canlı olduğu ve ilk bilgilerini de doğadan elde etmiş olduğu çoğunlukla vurgulandı. (Shutterstock)
İNSAN DOĞAYA AİT CANLI
İngiliz ampiristleri John Locke, George Berkeley ve David Hume, insanoğlunun gerçeklik hakkında bilgisinin büyük seviyede deneyimden ve duyusal gözlemlerden kaynaklandığını savundu. Düşünürlere nazaran insan, dünyaya ilişkin bilgisini doğayla ve çevresiyle kurduğu ilişki yardımıyla edindi. 19. yüzyılda Hegel ise doğayı, gerçekliğin ortaya çıkış sürecinin mühim bir aşaması olarak değerlendirdi. Düşünüre nazaran tabiat, yalnızca fizyolojik olayların toplamından ibaret değildi; mekanik süreçlerden canlı yaşama kadar uzanan bütünlüklü bir yapıya sahipti. Hegel’in düşüncesinde insan ve tabiat birbirinden kopuk değil, aynı gerçekliğin gelişim sürecinin değişik aşamalarıydı.
DOĞASIZ ANLAMAK MÜMKÜN DEĞİL
Kauffman ve Roli’nin analizi, son yıllarda karmaşık sistemler, evrimsel biyoloji ve suni yaşam alanlarında yürütülen tartışmaların da bir parçası olarak değerlendiriliyor. İki araştırmacı, canlı sistemlerin yalnızca fizik yasalarıyla açıklanamayacağını, bununla beraber kendi çevrelerini dönüştürdüklerini ve yeni yaşam alanları oluşturduklarını belirtiyor. Bilim adamları yaşamın gelişiminin evvel belirlenmiş matematiksel formüllerle tamamen açıklanamayacağını savunuyorlar. Yakın dönemdeki birçok tartışmada, fiziğin çağıl bilimdeki merkezi konumu reddedilmese de, tabiatın ve biyolojik evrimin gerçekliğin anlaşılmasında daha büyük bir rol oynaması gerektiğine vurgu yapılıyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
