ABD Başkanı Donald Trump’ın Pekin ziyareti esnasında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, iki ülke ilişkilerini “yeni bir kavşak” olarak tanımladı. Tayvan, İran savaşı, Hürmüz Boğazı, suni zeka, tecim ve nükleer denge başlıklarının ele alındığı temaslarda Cinping’in “Thukydides Tuzağı” ifadesini kullanımı ise dikkat çekti. Uzmanlar Çin liderinin bu ifadeyle, yükselen güç Çin ile mevcut küresel güç ABD içinde tarihte birçok kez muharebeye dönüşen güç geçişi riskine işaret ettiğini ifade ediyorlar. Peki, Dünya medyasında da çokça konuşulan Thukydides Tuzağı nedir ve Thukydides kimdir?
Çin’de gerçekleşen Trump-Jinping zirvesinde dile getirilen “Thukydides Tuzağı”, yükselen bir gücün mevcut hegemon gücü tehdit etmesiyle ortaya çıkan ve tarih süresince büyük savaşlara neden olan jeopolitik çatışma riskini ifade ediyor. (Reuters)
16 KEZ MEYDAN OKUNDU
Thukydides, MÖ 5. yüzyılda yaşamış Atinalı tarihçi, komutan ve politika gözlemcisidir. En mühim eseri, Atina ile Sparta içinde MÖ 431-404 yılları aralığında yaşanmış olan Peloponez Savaşı’nı anlattığı “Peloponez Savaşı Zamanı”dir. Tarih ve politika biliminin temel metinlerinden olan bu eserinde Thukydides, savaşın görünen sebeplerinden fazlaca arka plandaki gerekçelerine odaklanır. Ona bakılırsa aslolan niçin, Atina’nın yükselişi ve bu yükselişin Sparta’da yarattığı korkuydu. Çağıl dönemde bu düşünce, “Thukydides Tuzağı” olarak adlandırıldı. Terim, 2017 senesinde Harvard Üniversitesi’nde meydana gelen bir emek harcama ile popüler hale geldi. Çalışmaya bakılırsa son 500 yılda yükselen bir gücün, mevcut egemen gücü zorladığı 16 büyük tarihsel mesela 12’si savaşla sonuçlandı. Emek harcama savaşın kaçınılmaz olmadığını, aslolan amacın bu tarihsel riski görüp önlemek bulunduğunu vurguluyor. Tartışmayı popüler kılmış olsa da tarihçilerin büyük kısmı çağıl tarihin milattan ilkin bir anlayışla ele alınamayacağı mevzusunda hemfikirler.
TARİHTEKİ BÜYÜK ÖRNEKLER
Thukydides Tuzağı’nın klasik örneği Atina-Sparta rekabeti kabul ediliyor. Atina’nın deniz gücü, tecim ağı ve demokratik siyasal düzeni büyüdükçe, kara gücüne dayalı Sparta sistemi bunu varoluşsal tehdit olarak görmüş oldu. Netice, Antik Yunan dünyasını çöküşün eşiğine getiren Peloponez Savaşı oldu. Harvard’ın çalışmasında benzer örnekler de öne çıkıyor. 17. yüzyılda yükselen İngiltere, deniz ticaretinde Hollanda Cumhuriyeti’ne meydan okudu ve İngiliz-Hollanda savaşları yaşandı. 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başlangıcında yükselen Almanya, İngiltere’nin deniz ve endüstri üstünlüğünü tehdit etti; bu rekabet I. Dünya Savaşı’nın temel gerilimlerinden biri haline geldi. Japonya’nın 20. yüzyıl başlangıcında Çin ve Rusya karşısındaki yükselişi de bölgesel savaşlara yol açtı. Soğuk Cenk’ta ABD-Sovyetler Birliği rekabeti ise direkt muharebeye değil, vekalet savaşları ve nükleer dengeye dönüştü.
ABD ile Çin arasındaki teknoloji, tecim, Tayvan ve askeri güç rekabeti sebebiyle “Thukydides Tuzağı” terimi tekrardan küresel siyasetin merkezinde kritik edilmeye başlandı. (Shutterstock)
ABD-ÇİN İÇİN GEÇERLİ Mİ?
ABD-Çin ilişkilerinde Thukydides Tuzağı tartışması, iki ülkenin aynı anda tecim, teknoloji, Tayvan, suni zeka, ender toprak elementleri, Cenup Çin Denizi ve askeri güç projeksiyonu alanlarında karşı karşıya gelmesi sebebiyle güçleniyor. İngiliz Guardian gazetesinin analizine bakılırsa Trump-Jinping zirvesi de tartışmalı hiçbir mevzuda somut çözüm üretemedi.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
