Antalya’nın Serik ilçesine bağlı dünyanın en mühim gezim merkezlerinden kabul edilen Belek’te, 1994 yılından bu yana yürütülen nesli çekince altındaki ‘caretta caretta’ türü deniz kaplumbağalarını koruma projesinde 32 yıl geride kaldı. Mayıs ayının ikinci haftasında 2026 caretta sezonunun da açıldığı Belek kumsalı, 29,3 kilometre uzunluğu ve oluşan yuva yoğunluğu bakımından Akdeniz havzasındaki en büyük yuvalama alanı olarak biliniyor.
MÜCADELE 1994’TE BAŞLADI
BETUYAB öncülüğünde Belek kumsalında ilk emekler değişik takımlar tarafınca 1994 senesinde başladı. İlk yıl yalnız 68 yuva tespit edilebildi. 1995’te 150 civarı, 1996’da 153, 1997’de 168 yuva belirlendi. Bu dört senelik süreçte toplam 539 yuvadan ortalama 18 bin yavru deniz kaplumbağası denize ulaştı. Sonraki yıllarda Belek Hususi Çevre Koruma Bölgesinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Doğa Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün EKAD’a yaptırdığı projeler, Tabiat Koruma ve Ulusal Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğü ile ortaklaşa iş ve BETUYAB’ın da EKAD’a verdiği destek ile emekler devam ediyor.
SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ÖRNEĞİ
BETUYAB Başkanı Ali Özdoğan, caretta carettaların Belek’in organik mirasının ve sürdürülebilir gezim vizyonunun en mühim değerlerinden biri bulunduğunu söylemiş oldu. Özdoğan, 32 senedir kesintisiz devam eden çalışmaların yalnızca bir tabiat koruma projesi değil, bununla birlikte Belek’in sürdürülebilir gezim anlayışının en kuvvetli örneklerinden biri bulunduğunu kaydetti. Belek’in yalnızca dünyanın en mühim gezim destinasyonlarından biri değil, bununla birlikte fazlaca kıymetli organik yaşam alanlarına haiz hususi bir bölge bulunduğunu kaydeden Özdoğan, “Caretta carettalar da bu organik mirasın en mühim parçalarından biri. 1994 senesinde süregelen bu çalışmaların 32’nci yılına yetişmesi, bölgemizde tabiat koruma bilincinin ne kadar kuvvetli şekilde yerleştiğinin en somut göstergesi” dedi.
BÖLGE HALKI DAHA BİLİNÇLİ VE DUYARLI
İlk yıllarda deniz kaplumbağalarının korunmasına yönelik farkındalığın bugünkü seviyede olmadığına işaret eden Ali Özdoğan, “Sadece geçen seneler içinde kamu kurumlarımız, bilim insanlarımız, mahalli yönetimlerimiz, gezim tesislerimiz ve bölge halkımızın ortak katkısıyla örnek bir model oluşturuldu. Bugün Belek’te etkinlik gösteren gezim tesislerimiz yuvaların korunması, sahil düzenlemeleri ve bilinçlendirme emek harcamaları mevzusunda büyük duyarlılık göstermektedir. Bu iş birliği yardımıyla Belek, Akdeniz’in en mühim caretta caretta yuvalama alanlarından biri olmayı sürdürmektedir” diye konuştu.
“TURİSTLER CARETTALARI BİLEREK GELİYOR”
Turizmin artık yalnız tesis kalitesiyle değil, çevreye, organik yaşama ve sürdürülebilirliğe verilen önemle de değerlendirildiğini belirten Özdoğan, “Dünyanın birçok ülkesinden gelen misafirlerimiz, carettaların yaşamış olduğu ve korunduğu bir bölgede dinlence yaptıklarını bilerek Belek’i tercih etmektedir. Bu durum bölgemizin internasyonal marka değerine de mühim katkı sağlamaktadır. BETUYAB olarak tabiat ile uyumlu gezim anlayışını devamlı öncelikli görüyoruz. 32 senedir kesintisiz devam eden bu örnek projenin oluşmasında alın teri döken EKAD ekibine, gönüllülerimize, kamu kurumlarımıza, mahalli yönetimlerimize ve tüm gezim tesislerimize teşekkür ediyorum. Bölgemizin organik değerlerini korumuş olan her çalışmanın destekçisi olmaya devam edeceğiz” dedi.
EKAD 28’İNCİ YILINA GİRDİ
EKAD Başkanı Hacettepe Üniversitesi’nden Dr. Ali Fuat Canbolat da ilk çalışmasını 1998 senesinde gerçekleştirmiş oldu. Değişik bir ekiple ortak yürütülen çalışmada, 385 yuva belirlendi. 1998’deki ortak çalışmalarla tespit edilebilen 385 yuvada 28 bin 875 yumurtadan, 12 bin 994 yavru denize ulaştırıldı. Belek kumsalında deniz kaplumbağalarına yönelik yuva ve yavruların korunması ve kayıt altına alınmasına yönelik ilk çalışmaların başladığı 1994’ten bu yana 32 yıl geride kalırken, EKAD’ın 1999’dan itibaren de tek görevli olarak devam ettirdiği emekler kapsamında 27 yıl oldu. Bu yıl 28’inci yıl sezonunu açan Dr. Canbolat ve ekibi, 27 yılda toplam 44 bin 300 yuva ve 1 milyon 495 bin 125 yavru sayısına ulaştı. 27 yılda toplam 3 milyon 322 bin 500 yumurtadan çıkan yavru sayısı averajı ise 2,2 oldu. 32 senelik süreçte ise 44 bin 839 yuvadan 1 milyon 513 bin 316 yavru denize ulaştırıldı.
IUCN’NİN KIRMIZI LİSTESİNDE
Caretta caretta türü deniz kaplumbağalarının, Dünya Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) nesli çekince altında türler olarak kırmızı sıralamasında yer aldığını belirten EKAD Başkanı Dr. Ali Fuat Canbolat, her yıl 1 Mayıs’ta göreve başlayıp, eylül ayı sonuna kadar kaplumbağa yuvaları, yavruların yuvadan çıkıp denize ulaşmasını kayıt altına aldıklarını deklare etti. Projenin ilk yıllarında deniz kaplumbağalarının öneminin fazlaca bilincinde olunmadığını dile getiren Dr. Canbolat, o yıllarda BETUYAB Genel Müdürü merhum Bekir Akkaş’ın, ‘Caretta carettaları korumalıyız. Eğer bu deniz kaplumbağalarını koruyabilirsek burada turizmimizin gelişmesine büyük katkısı olacaktır’ söylediğini hatırlattı. Dr. Canbolat, 32 senedir bölge turizmcilerinin desteğiyle bu sahilde deniz kaplumbağalarının korunduğunu söylemiş oldu.
“BU KADAR UZUN SOLUKLU BAŞKA ÇALIŞMA YOK”
Mahalli halkın ilk yıllarda deniz kaplumbağalarını bildiğini, fakat neslinin çekince altında olduğu ve korunması icap ettiğini bilmediğini özetleyen Dr. Canbolat, “Alanda meydana getirilen uzun soluklu emekler, medya haberleri, bilgilendirme emek harcamaları, bu mevzuda ilk yıllara nazaran büyük oranda pozitif değişiklik sağlamış oldu. Dünyayı bilmiyorum fakat Türkiye’de uzun soluklu, kesintisiz devam eden başka bir tabiat koruma emek harcaması yok. Bu durum, 27 senedir devamlı projemize destek olan BETUYAB ve üye gezim tesislerinin de bir başarısıdır” dedi
