ABD’nin F-35 uçaklarının teknolojileri üstündeki hakimiyeti Avrupalı ülkeleri bezdirdi. Aralarında Portekiz, İspanya ve İsviçre’nin de olduğu oldukça sayıda ülke “ulusal askeri bağımsızlığı sınırlandırdığı” nedeni öne sürülerek F-35 uçaklarının alımını durdurdu. Öteki taraftan Avrupa’nın kendi 6. Jenerasyon görünmez harp uçağı projeleri olan FCAS ve CGAP ise ülkeler arasındaki anlaşmazlıklar, devamlı artan maliyetler ve şirket rekabetleri dolayısıyla dağılmanın eşiğine gelmiş durumda. Müdafa uzmanlarına bakılırsa Avrupa’da yaşan harp uçağı krizi kıtanın “öz kaynaklı havacılık gücü” iddiasını ciddi halde zayıflatabilir.
İspanya, Portekiz ve İsviçre şeklinde ülkeler, F-35 programına dahil olmanın “askeri bağımsızlığı sınırladığı” nedeni öne sürülerek projeden uzaklaşıyor.
F-35 ULUSAL PROBLEM
İspanya, Portekiz ve İsviçre şeklinde ülkeler, F-35 programına dahil olmanın “askeri bağımsızlığı sınırladığı” nedeni öne sürülerek projeden uzaklaşıyor. ABD merkezli Lockheed Martin’in tayyare üstündeki yazılım, vazife verisi ve yedek parça denetimi Avrupa’da “egemenlik ihlali” tartışmalarını alevlendirdi. 2023 verilerine bakılırsa F-35’lerin vazife kabiliyet oranı yüzde 51’e kadar düşerken, bakım maliyetleri öngörülenin iki katına çıktı. İspanya Müdafa Bakanlığı, bu yüzden “kendi piyasasına yatırım yaparak stratejik otonomiyi güçlendirme” sonucu aldığını deklare etti.
ALIMLAR ASKIYA ALINIYOR
İsviçre’nin 2021’de 36 tane F-35 satın alımı için imzaladığı 6 milyar franklık antak kalma, 2025 ortasında 7 milyar frankı aşarak ulusal skandala dönüştü. Portekiz ise Mart 2025’te planlarını askıya aldı. Müdafa Bakanı Nuno Melo, “Washington’daki siyasal öngörülemezlik sebebiyle yeni nesil tayyare alımlarını tekrardan değerlendiriyoruz” açıklamasını yapmış oldu. Lizbon’un, Fransız-Alman ortaklığı FCAS ve Avrupa üretimi alternatiflere yöneldiği ifade ediliyor.
KITADAKİ ANLAŞMAZLIK DERİNLEŞİYOR
Fransa-Almanya-İspanya ortaklığındaki Future Combat Air System (FCAS) projesi, Fransız Dassault ve Airbus firmaları içinde liderlik çekişmesi sebebiyle durma noktasına geldi. Almanya Müdafa Bakanı Boris Pistorius, “Yıl bitmeden projeye devam edip etmeyeceğimize karar vereceğiz” açıklaması yapmış oldu. Benzer halde İngiltere-İtalya-Japonya’nın yürüttüğü Global Combat Air Programme (GCAP) da, değişik ülkelerin kendi insansız destek uçaklarını geliştirmek istemesi sebebiyle maliyet krizine girdi. Eurofighter CEO’su Jorge Tamarit-Degenhardt, “Her ülke değişik entegrasyonlar isterse bu proje bütçeyi patlatır, sınırsız kaynağımız yok,” sözleriyle uyardı.
Uzmanlara bakılırsa Avrupa’nın 100 milyar avroluk FCAS projesi de anlaşmazlıklar ve devamlı artan maliyetler dolayısıyla dağılmanın eşiğinde.
GELECEĞİN UÇAĞI TEHLİKEDE
Uzmanlara bakılırsa Avrupa’nın 100 milyar avroluk FCAS projesi de dağılmanın eşiğinde. Dassault, Almanya’nın eşit ortak olmasını reddederken, Fransa “taşıyıcı vapur uyumlu” bir platform hedefinde ısrar eden. Almanya ise İngiltere liderliğindeki GCAP’e alıcı yada insansız sistem ortağı olarak katılma seçeneğini değerlendiriyor. Uzmanlara bakılırsa bu gelişmeler, Avrupa’nın 2040’a kadar kendi harp uçağını üretebilme hedefini tehlikeye atıyor. Analistler, “Avrupa 1980’lerdeki Eurofighter bölünmesini tekrardan yaşıyor; o dönem iyi mi Rafale doğduysa, bugün de benzer bir parçalanma riski var” yorumunda bulunuyorlar..
GCAP PROGRAMI İLERLEMİYOR
İngiltere, Japonya ve İtalya ortaklığındaki Global Combat Air Programme (GCAP), Avrupa’nın 6. nesil harp uçağı hayalinin en iddialı girişimi olarak sunuluyor sadece, proje maliyet ve entegrasyon krizine sürükleniyor. Müdafa gösterim organı Defense Analysis Review’in raporuna bakılırsa projenin geliştirme bütçesi bile “tahminlerin oldukça ötesine” geçmiş durumda. Ülkeler arasındaki talep farklılıkları da maliyetleri giderek katlıyor. Öteki taraftan İngiliz Müdafa Bakanlığı yetkilileri, Japonya’nın geliştirdiği ARMDC-20X adlı yeni dron konseptinin öteki sistemlerle tam uyumlu olmadığını ve kontrol aşamasında ek 2 milyar dolar yük getirdiğini de doğruladı. Uzmanlara bakılırsa bu tablo, GCAP’in 2035 hedefli teslimat takvimini minimum üç yıl geciktirebilir ve Avrupa’nın “öz kaynaklı havacılık gücü” iddiasını ciddi halde zayıflatabilir.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
