Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, dünya genelinde kara mayınları ve patlamamış harp kalıntılarının (ERW) minimum 58 ülke ve bölgeyi etkilediğini belirtirken dikkatler mayın sorununa çevrildi. Internasyonal topluma acil fiil çağrısında bulunan Türk, bilhassa evlatların bu patlayıcıların en büyük kurbanları olmaya devam ettiğini altını çizdi. BM verilerine ve insani yardım kurumlarının raporlarına dayanan açıklamalarda, kara mayınları, misket bombaları ve patlamamış mühimmatın 2024 yılı içinde dünya genelinde binlerce sivilin ölümüne ve yaralanmasına niçin olduğu, bu kayıpların mühim bir bölümünü ise evlatların oluşturduğu ifade ediliyor.
Ottawa Sözleşmesi’ne taraf olmayan ülkelerin derhal anlaşmaya iştirak etmesi isteniyor.
30 YIL GEÇTİ
Volker Türk, 1997 senesinde kabul edilen ve 1999’da yürürlüğe giren Ottawa Sözleşmesi (Kara Mayınlarının Yasaklanması Anlaşması) üstünden ortalama 30 yıl geçmiş olmasına karşın, kara mayınlarının sivilleri öldürmeye devam ettiğini söylemiş oldu. Türk, bu durumun “son aşama kaygı verici” bulunduğunu belirterek, mayınların yalnızca harp dönemlerinde değil, çatışmalar sona erdikten oldukça sonrasında bile sivil yaşamı tehdit etmeyi sürdürdüğünü açıkladı. Internasyonal hukukta kara mayınlarının yasaklanması yönünde kuvvetli bir ölçü oluşmasına karşın, bazı ülkelerin hâlâ sözleşmeye taraf olmadığı ya da anlaşmadan çekilmiş olduğu biliniyor. BM verilerine bakılırsa 162 ülke anlaşmaya katılmış durumda, sadece büyük mayın stoklarına haiz bazı devletlerin sürece dahil olmaması küresel temizleme çalışmalarını zorlaştırıyor.
ÇOCUKLAR ETKİLENİYOR
BM ve çeşitli sivil cemiyet kurumlarının hazırladığı raporlara bakılırsa, 1999’dan bu yana kara mayınları ve benzeri patlayıcıların yol açmış olduğu sivil kayıpların yüzde 40’tan fazlasını çocuklar oluşturuyor. Evlatların bilhassa kırsal alanlarda oyun oynarken ya da günlük yaşam faaliyetleri esnasında bu patlayıcılara maruz kalmış olduğu belirtiliyor. Raporda ek olarak, 2024 yılı süresince kara mayınları, misket bombaları ve harp kalıntılarının minimum 645 kişinin ölümüne ve 4 bin 325 kişinin yaralanmasına yol açmış olduğu kaydedildi. Bağımsız insani seyretme kuruluşları ise bu rakamların bazı çatışma bölgelerinde raporlanamayan vakalar sebebiyle gerçekte daha yüksek olabileceğini ifade ediyor.
FONLARDA DÜŞÜŞ
BM’nin mayın temizleme faaliyetlerini destekleyen ‘Gönüllü Itimat Fonu’na meydana getirilen internasyonal katkılarda son yıllarda ciddi bir düşüş yaşandığı da rapora yansıdı. Buna bakılırsa, fonlara meydana getirilen bağışlar 2018 sonrası dönemde mühim seviyede azalarak 2025 itibarıyla ortalama 125 milyon dolardan 46 milyon dolara kadar geriledi. Uzmanlar, bu düşüşün bilhassa çatışma bölgelerinde yürütülen mayın temizleme çalışmalarını yavaşlattığını ve sivillerin risk altında yaşamaya devam etmesine niçin bulunduğunu belirtiyor. Birçok ülke, ekonomik krizler ve değişik güvenlik öncelikleri sebebiyle mayın temizleme bütçelerini azaltmak zorunda kalıyor.
ACİL ÇAĞRILAR VAR
Volker Türk, tüm devletlere kara mayınlarının üretimini, kullanımını ve transferini tamamen durdurma çağrısı yaparken, mayınlı bölgelerin temizlenmesi için internasyonal iş birliğinin güçlendirilmesi icap ettiğini altını çizdi. Ek olarak Ottawa Sözleşmesi’ne taraf olmayan ülkelerin derhal anlaşmaya iştirak etmesi, çekilen devletlerin ise tekrardan sürece dahil olması icap ettiğini söylemiş oldu.
BM verilerine bakılırsa 162 ülke anlaşmaya katılmış durumda.
GÖRÜNMEYEN SONUÇLAR
Uzmanlara bakılırsa kara mayınları, çağdaş savaşların en kalıcı ve en kurnaz etkilerinden biri olmaya devam ediyor. Çatışmalar sonlanmış olan olsa bile ziraat alanları, köy yolları ve yerleşim bölgelerinde kalan patlayıcılar, geri dönüşleri ve tekrardan yapılanmayı geciktiriyor. BM, bilhassa Afrika, Orta Doğu ve Güneydoğu Asya’daki birçok ülkede mayın temizleme çalışmalarının hızlandırılması icap ettiğini belirtirken, internasyonal finansmanın artırılmaması halinde sivil kayıpların gelecek yıllarda da süreceği uyarısında bulunuyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
