Zeytin ağaçlarının geleceğine yönelik tartışmalar devam ediyor. Küresel iklim değişikliğine bağlı ısı artışının yanı sıra, enerji açığını kapatmak amacıyla hayata geçirilmesi planlanan madencilik faaliyetlerinin zeytin ağaçlarına ne kadar zarar vereceği merak mevzusu olurken; tartışmaların odağında bazı bölgelerdeki ağaçların taşınacak olması yer ediniyor. Uzmanlar ise ikiye bölünmüş durumda. Zeytin ağaçlarının taşınabileceğini savunanlar olduğu benzer biçimde, birçok uzman bu şekilde bir uygulamanın mümkün olmadığını, taşınan ağaçların büyük çoğunluğunun hayatta kalamayacağını belirtiyorlar. Sadece raporlara nazaran zeytin üretimini aslolan bekleyen çekince, kuraklık ve beraberindeki ısı artışı. Risk altındaki bölgeler ise zeytin üretiminin yarıdan fazlasını karşılayan Manisa, İzmir, Aydın ile kıyı Ege kentleri. Bu bölgelerdeki zeytinliklerde uzun soluklu yüksek sıcaklı değerleri ve azalan toprak nemi sebebiyle ciddi habitat kayıplarının yaşanacağına dikkat çekiliyor. Bilimsel raporlara nazaran yalnızca 2, 3 derecelik ısı artışı, Mersin ve çevresinde zeytinciliği de tamamen sona erdirebilir.
Türkiye’de ortalama 204 milyon zeytin ağacı bulunurken, bu ağaçların ortalama 172 milyonu meyve veriyor.
HABİTAT KAYBI
Sakarya ve Balıkesir Üniversitesi’nden Prof. Dr. Beyza Ustaoğlu, Prof. Dr. İsa Cürebal ve akademisyen Muhammed Mustafa Özdel’in yürüttüğü bilimsel emek harcama, zeytincilik için yaşamsal ikazlar içeriyor. Araştırma sonuçlarına nazaran, ısı artışları ve azalan yağışlar sebebiyle Türkiye’nin birçok bölgesinde zeytin yetiştiriciliğinin daralması kaçınılmaz. En büyük risk ise zeytin üretiminin yarıdan fazlasını karşılayan Manisa, İzmir, Aydın ve kıyı Ege kentlerinde bulunuyor. Bu bölgelerdeki zeytinliklerde, uzun soluklu yüksek ısı ve azalan toprak nemi sebebiyle ciddi habitat kayıpları yaşanacağına dikkat çekilirken, 2-3 derecelik artış senaryolarında Akdeniz Havzasındaki zeytinciliğin sona ereceğinin altı çiziliyor.
300 BİN AİLE
Zeytinliklerde küresel iklim değişikliğinin niçin olacağı tahribatın etkileyeceği kesim ise 300 bin aileyi geçiyor. İklim değişikliğine bağlı ihtimaller içinde kötümser senaryolardan yansıyan rakamlar ise kaygı verici boyutta. Türkiye zeytin üretiminde dünya üçüncüsü, zeytinyağı üretiminde ise İspanya ve İtalya’nın peşinden dördüncü sırada olsa da, son yıllardaki üretimde dalgalanmalar söz mevzusu.
YENİ ÜRÜN 7 YILDA
Öte taraftan tartışmaların odağındaki bir öteki mevzu ise zeytin ağaçlarının taşınıp, taşınamayacağına ilişkin yürütülüyor. 50 yılı aşkın süredir zeytinlikler üstüne araştırmalar yürüten ekoloji uzmanı Prof. Dr. Doğan Kantarcı, zeytinliklerin genel anlamda kireç taşından oluşmuş topraklarda yetiştiğini dile getiriyor. Prof. Dr. Kantarcı’ya nazaran, zeytin ağacını taşıdıktan sonrasında, yine canlanıp kafi ürün alana kadar geçecek süre 7 ila 10 yıl içinde değişiyor. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Orman Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Ali Kavgacı da birkaç ağacın peyzaj amaçlı taşınmasının bile teknik zorluklarla dolu bulunduğunu ifade ediyor.
“ZARAR GÖRMEZ”
Sadece bu adlardan değişik düşünen uzmanlar da söz mevzusu. Ankara Üniversitesi Besin Güvenliği Enstitüsü Müdürü ve Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mücahit Taha Özkaya’ya nazaran zeytin ağaçlarının doğru yöntemlerle ve uygun zamanda taşınması mümkün. Zeytin ağaçlarının taşınmasıyla ilgili birçok güzel örnek bulunduğunu belirten Prof. Özkaya, zeytin ağaçlarının oluşturduğu yumru ile yangınlardan bile kurtulabildiğini; uygun koşullarda taşınan zeytin ağaçlarının zarar görmeden birkaç yıl içinde eski verimine ulaşabildiğini söylüyor.
Aydın’da 22,7 milyon ağaç, İzmir’de ise 18,2 milyon zeytin ağacı bulunurken, ağaç başına verimliliğin en yüksek olduğu iller ise Çanakkale, Artvin ve Kocaeli olarak öne çıkıyor.
ÜRETİM DÜŞER Mİ?
Tüm münakaşa ve riskler içinde üretimin iyi mi şekilleneceği de merak mevzusu. 2025 sonunda kuraklık, iklim dengesizlikleri ve artan üretim maliyetler sebebiyle üretimde düşüş yaşanacağını; zeytin miktarının 2 milyon 850 bin ton, zeytinyağı üretiminin ortalama 475 bin ton seviyesinde kalacağı belirtiliyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
