Türkiye’nin yetişmiş insan enerjisini yakından ilgilendiren beyin göçünde yeni bir üstün dereceli kaydedildi. Türkiye İstatistik Kurumu’nun son verilerine gore üniversite mezunlarının beyin göçü oranı yüzde 2,2’ye çıktı. Bu oran 2015 senesinde yüzde 1,6, 2024’te ise yüzde 2 düzeyindeydi. Son 11 senelik dönem karşılaştırıldığında en yüksek seviyeye ulaşıldı. Rakamlar, incelenen her 1000 üniversite mezunundan ortalama 22’sinin yurt haricinde yaşadığını gösterdi.
GENETİKÇİLER İLK SIRADA
Beyin göçünün en yoğun yaşandığı alanlar içinde Türkiye’nin teknoloji ve bilim üretimi açısından ehemmiyet taşıyan meslekleri bulunuyor. Moleküler biyoloji ve genetik mezunlarında yurt dışına göç oranı yüzde 13,1’e ulaşırken, bu kısmı yüzde 13 ile işletme mühendisliği, yüzde 11 ile matematik mühendisliği, yüzde 10,9 ile elektronik mühendisliği ve yüzde 10,2 ile fizik mühendisliği izliyor.
Ekonomist Seyfettin Gürsel ise ortaya çıkan tablo için; “Beyin göçü veren ülke mühim seviyede kamu deposu harcayarak yetiştirdiği beşeri ana parasinin kaymak tabakasının bir bölümünü kaybediyor. Ekonomik kalkınma sürecinde mühim bir üretim faktörü kaybı” diyor.
ÖNCELİKLERİ ALMANYA
Üniversite mezunlarının yurt haricinde en oldukça yerleştiği ülke yüzde 22 ile Almanya oldu. Almanya’yı yüzde 16,9 ile ABD, yüzde 10,5 ile İngiltere, yüzde 8,3 ile Hollanda ve yüzde 5,2 ile Kanada takip ediyor. Başka bir ifadeyle yurt dışına yerleşen her 10 mezundan ortalama 6’sı bu beş ülkede yaşıyor. Almanya, İngiltere ve Hollanda’ya gidenler içinde bilgisayar mühendisliği mezunları öne çıkarken ABD’ye yerleşenlerde elektrik-elektronik mühendisliği, Kanada’da ise işletme mezunları ilk sırada bulunuyor.
NEDEN GİDİYORLAR?
Göç kararlarının arkasında ekonomik koşullar, iş bulma beklentisi ve meslekte ilerleme olanakları bulunuyor. Habitat Derneği ile Infakto RW tarafınca hazırlanan 2025 Gençlerin İyi Olma Hali Araştırması’na gore başka bir ülkeye yerleşmeyi düşünen gençlerin yüzde 68,8’i daha iyi iş olanaklarını, yüzde 35,3’ü ise daha iyi eğitim imkanlarını gerekçe gösterdi. Bilim adamları açısından araştırma imkanları ve internasyonal edinim de ehemmiyet taşıyor. Abant Toplumsal Bilimler Dergisi’nde piyasaya sürülen 2025 tarihindeki nitel araştırmada, yurt dışına yönelmede bilimsel emek harcama imkanlarının yetersizliği ve değişik ülkelerde edinim kazanma isteği öne çıktı.
İSTANBUL İLK SIRADA
İller içinde beyin göçü oranının en yüksek olduğu kent yüzde 4 ile İstanbul oldu. İstanbul’u İzmir, Ankara, Eskişehir ve Yalova izledi. En düşük oran ise yüzde 0,2 ile Siirt’te görüldü. Hanım üniversite mezunlarında ülke genelindeki beyin göçü oranı yüzde 1,8 olurken erkeklerde yüzde 2,7’ye ulaştı. Vakıf üniversitesi mezunlarında bu oran yüzde 4,4, devlet üniversitesi mezunlarında ise yüzde 1,9 olarak hesaplandı.
Bilimsel nitelikli özgürlük ve emek harcama ortamına ilişkin beklentiler de beyin göçü tartışmalarının başlıkları içinde bulunuyor.
BURSLULAR DA GİDİYOR
Araştırmanın dikkat çeken neticelerinden biri de vakıf üniversitelerinden tam burslu mezun olan gençlere ilişkin veriler oldu. Bu grupta beyin göçü oranı yüzde 8,6’ya terfi etti. Kısmi burslu mezunlarda oran yüzde 3,8, ücretli okuyanlarda ise yüzde 3,7 olarak kaydedildi. Yabancı dilde eğitim görenler içinde da belirgin farklar bulunuyor. Fransızca eğitim alan mezunlarda beyin göçü yüzde 10,5 olurken Almanca eğitim alanlarda yüzde 7,5, İngilizce eğitim alanlarda yüzde 6,8 olarak gerçekleşti.
TÜRKİYE’NİN KAYBI
Kamuoyu Araştırmacısı Volkan Tebrizcik ise ortaya çıkan tabloyu, “Türkiye, büyük emek ve kaynak harcayarak yetiştirdiği en nitelikli gençlerini başka ülkelere kaptırıyor. Bilhassa bilim ve teknoloji alanlarında yaşanmış olan bu göç, yalnızca yetişmiş insan gücünün değil, gelecekteki üretim ve kalkınma potansiyelinin de kaybı anlamına geliyor” sözleriyle yorumladı.
