Avrupa’nın göç politikasında yeni bir dönem başlatması beklenen Ruanda planı, dün Avusturya’nın başkenti Viyana’da düzenlenen görüşmede gündeme geldi. Almanya, Avusturya, Danimarka, Yunanistan ve Hollanda’nın temsilcileri, Ruanda İçişleri Bakanı Vincent Biruta ile bir araya gelmiş olarak ortak geri gönderme merkezi kurulması mevzusunda görüşmelere başladı. Avusturya Başbakanı Christian Stocker, girişimi Avrupa’nın göç politikasında zamanı bir değişiklik olarak nitelendirdi. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise uygulamanın insan kaçakçılarının iş modelini bozacağını ve Avrupa’ya düzensiz göçü caydıracağını savundu. Hemen hemen nihai antak kalma imzalanmadı. Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt, görüşmelerin 2027’nin ilk aylarında tamamlanmasını, merkezin de aynı yıl içinde faaliyete geçmesini beklediklerini deklare etti.
HER ÜLKE 20 KİŞİ GÖNDERECEK
İlk aşamada ortalama 100 kişinin Ruanda’ya gönderilmesi öngörülüyor. Beş ülkenin her birinin 20 şahıs göndermesi planlanıyor. Hollanda hükümetinin açıklamasına gore uygulamanın ilk aşamasında erişkin erkekler hedef alınacak. Evlatların bu kapsamda gönderilmesi öngörülmüyor. Plan, Avrupa’da sığınma başvurusu reddedilen ve ülkede kalmak için yasal yolları tüketen kişileri kapsıyor. Hakkında geri gönderme sonucu bulunan sadece kendi ülkesine gönderilemeyen göçmenlerin Ruanda’ya geçirme edilmesi hedefleniyor. Bu yönüyle uygulama, sığınma başvurusu hemen hemen sonuçlanmamış kişilerin başka bir ülkeye gönderilmesini öngören önceki modellerden ayrılıyor. Avrupa ülkeleri, başvurusu reddedilen kişilerin Avrupa sınırları haricinde tutulmasını amaçlıyor.
RUANDA’DA ÜÇ SEÇENEK SUNULACAK
Ruanda’da kurulacak merkez, kapalı bir gözaltı kampı olarak tasarlanmıyor. Göçmenlerin açık bir tesiste barındırılması ve ülkede kalmak istemeleri halinde topluma katılmalarına olanak sağlanması planlanıyor. Göçmenlere üç seçenek sunulacak. Ruanda’da kalmak isteyenlere oturma hakkı, eğitim, sıhhat hizmetleri ve emek harcama hayatına katılım imkânı sağlanması öngörülüyor. Kendi ülkelerine dönmek isteyenlere gönüllü dönüş desteği verilecek. Başka bir ülkede yasal olarak yerleşme hakkı bulunanlar ise bu seçeneği kullanabilecek. Ruanda İçişleri Bakanı Vincent Biruta, ülkesinin gönderilecek kişilere yeni bir başlangıç imkânı sunacağını söylemiş oldu. Sadece merkezde kalış süresi, Ruanda’ya yerleşmek istemeyen ve kendi ülkesine de dönemeyen kişilerin durumunun iyi mi çözüleceği hemen hemen açıklanmadı.
MASRAFLARI AVRUPA ÜLKELERİ ÜSTLENECEK
Ruanda’nın göçmenleri kabul etmesi karşılığında Avrupa ülkelerinden direkt ödeme talep etmediği bildirildi. Buna rağmen göçmenlerin taşınması, barınması ve Ruanda’da yaşamaya karar verenlerin topluma uyum sağlaması için ihtiyaç duyulan giderlerin beş Avrupa ülkesi tarafınca karşılanması planlanıyor. Projenin toplam maliyeti ve ülkelerin ne kadar ödeme yapacağı hemen hemen açıklanmadı. Merkezin işletme giderleri ve uzun vadeli kapasitesi de müzakerelerde ele alınacak başlıklar içinde bulunuyor.
İNGİLTERE DE DENEMİŞ, MAHKEME ENGELLEMİŞTİ
Ruanda planı, İngiltere’nin 2022 senesinde başlatmış olduğu sadece uygulamaya geçiremediği göçmen gönderme girişimini tekrardan gündeme getirdi. İngiltere, sığınma başvurusu icra eden bazı kişileri Ruanda’ya göndererek başvurularının burada değerlendirilmesini planlamıştı. Sadece İngiltere Yüksek Mahkemesi, Kasım 2023’te Ruanda’nın güvenli üçüncü ülke olarak kabul edilemeyeceğine hükmetti. Mahkeme, gönderilen kişilerin sığınma başvurularının yeterince güvenilir şekilde değerlendirilmemesi ve sonrasında zulüm görebilecekleri ülkelere geri gönderilmesi riski bulunduğuna dikkat çekti. İngiltere hükümeti sonrasında projeden vazgeçti.
İNSAN HAKLARI ÖRGÜTLERİNDEN TEPKİ
Ruanda’nın insan hakları sicili, planın önündeki en mühim münakaşa başlıklarından biri. Ülkede muhaliflere baskı, tadı gözaltılar, işkence iddiaları ve ifade özgürlüğüne yönelik engellemeler internasyonal kuruluşların eleştirilerine mevzu oluyor. İnsan hakları örgütleri, göçmenlerin Avrupa dışına gönderilmesinin Avrupa ülkelerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağı uyarısında bulunuyor.
TÜRKİYE’Yİ DE İLGİLENDİRİYOR
Planın ortaklarından birinin Yunanistan olması, gelişmeyi Türkiye açısından da mühim hale getiriyor. Atina yönetimi, Ege üstünden Avrupa’ya ulaşmaya çalışan düzensiz göçmenlerin kontrolü mevzusunda Türkiye ile direkt muhatap olan ülkelerden biri. Yunanistan’ın Ruanda girişimine iştirak etmesi, Avrupa’nın göç yönetimini kendi sınırlarının dışına taşıma arayışına destek verdiğini gösteriyor. Sadece Türkiye üstünden Avrupa’ya geçen göçmenlerin Ruanda’ya gönderilmesini öngören bir karar açıklanmış değil. Hangi ülke vatandaşlarının gönderileceği ve Yunanistan’ın uygulamada iyi mi bir rol üstleneceği de hemen hemen kesinleşmedi.

