Türkiye, dünyanın mühim ziraat üreticileri içinde yer almasına karşın bazı temel ürünlerde dışarıdan alım yapmayı sürdürüyor. Ekmeklik ve makarnalık buğdaydan yemeklik yağa, mercimekten hayvan yemine kadar uzanan geniş bir alanda ithalatın yönü birkaç ülkeye çevrilmiş durumda. Ziraat ve Orman Bakanlığı’nın 2025 yılı ürün raporları ile Dünya Bankası’nın dış tecim verileri beraber incelendiğinde, Türkiye’nin tarımsal ithalatında bilhassa Rusya, Romanya, Moldova, Kanada, Kazakistan, Brezilya ve ABD’nin ağırlığı dikkat çekiyor.
BUĞDAYDA RUSYA’NIN PAYI
Türkiye’nin buğday ithalatında en büyük tedarikçisi Rusya. Ziraat ve Orman Bakanlığı Tarımsal Iktisat ve Siyaset Geliştirme Enstitüsü’nün (TEPGE) 2025 tarihindeki Buğday Durum ve Tahmin Raporu’na bakılırsa, 2024/2025 pazarlama dönemindeki buğday ithalatının yüzde 87,8’i Rusya’dan gerçekleştirildi. Rusya’yı yüzde 3,6 ile Ukrayna, yüzde 1,4 ile Almanya izledi. Böylece ilk üç ülkenin toplam oranı yüzde 92,8’e ulaştı. Türkiye, 2023 senesinde 11,4 milyon ton buğday ithal ederken bu miktar 2024’te 4,3 milyon tona geriledi. 2025 senesinde ise 4,6 milyon tonluk ithalat gerçekleştirildi.
Analistler, Türkiye’nin buğday ithalatının yalnızca iç tüketimle ilgili olmadığını ithal edilen buğdayın bir bölümünün un ve makarna üretiminde kullanılarak yurt dışına satıldığını belirtiyorlar.
AYÇİÇEĞİNDE YÜZDE 96’YI AŞTI
Yemeklik yağ üretiminde kullanılan ayçiçeği tohumu ithalatında ise Balkanlar ve Doğu Avrupa ülkeleri öne çıkıyor. TEPGE’nin 2024/2025 periyodu verilerine bakılırsa Türkiye, toplam 788 bin 533 ton ayçiçeği tohumu ithal etti. Bunun 308 bin 755 tonu Romanya’dan, 283 bin 628 tonu Moldova’dan, 167 bin 459 tonu Bulgaristan’dan geldi. Üç ülkeden meydana getirilen toplam ithalat 759 bin 842 tona ulaştı. Böylece Romanya, Moldova ve Bulgaristan’ın toplam oranı yüzde 96,4 oldu. Ayçiçeği ithalatının miktarı kadar tedarikçi ülkelerin aynı coğrafyada yoğunlaşması da dikkat çekiyor. Romanya, Moldova ve Bulgaristan’da yaşanabilecek üretim kayıpları, kuraklık yada lojistik sorunları Türkiye’nin yağ sanayisi açısından ehemmiyet taşıyor.
MERCİMEK KAZAKİSTAN’DAN
Türkiye’nin geleneksel yemeklerinden mercimek çorbasının hammaddesinde de internasyonal ticaretin mühim oranı bulunuyor. TEPGE’nin 2025 Kuru Baklagil Ürün Raporu’na bakılırsa, 2024/2025 döneminde Türkiye 595 bin 130 ton kırmızı mercimek ithal etti. Bunun 291 bin 243 tonu Kanada’dan, 210 bin 523 tonu Kazakistan’dan, 62 bin 89 tonu Rusya’dan alındı. İlk üç ülkenin toplam oranı yüzde 94,7’ye ulaştı. Beş yıl önceki 2020/2021 döneminde Kazakistan’dan meydana getirilen kırmızı mercimek ithalatı yalnızca 21 bin 924 tondu. Son dönemde bu miktar 210 bin tonu aşarak ortalama 9,6 katına çıktı.
SOYAYA 1,7 MİLYAR DOLAR
Türkiye’nin dışarıdan almış olduğu ziraat ürünleri içinde soya fasulyesi de mühim bir yer tutuyor. Direkt sofraya gelmese de soya, bilhassa tavukçuluk ve hayvancılıkta kullanılan yemlerin protein kaynaklarından biri. Bu yüzden soya tedariki et, süt ve yumurta üretim maliyetleri açısından ehemmiyet taşıyor. Dünya Bankası’nın WITS dış tecim verilerine bakılırsa Türkiye, 2025 senesinde ortalama 1 milyar 744 milyon dolarlık soya fasulyesi ithal etti. En büyük tedarikçi 766,8 milyon dolarla Brezilya oldu. Brezilya’yı 459 milyon dolarla Ukrayna, 457,4 milyon dolarla ABD izledi. Üç ülkenin toplam oranı ithalat değerinin ortalama yüzde 96,5’ine ulaştı.
MISIR İTHALATI SÜRÜYOR
Meydana getirilen analizlerde, Türkiye’nin beş temel ziraat ürününün ithalatında belirli ülkelere yoğunlaştığına dikkat çekilirken, Ziraat ve Besin Uzmanı-Besin Bülteni Gösterim Koordinatörü Gürkan Akgüneş ise hayvan yemi olarak kullanılan mısır ithalatına dikkat çekiyor. Akgüneş; “Mısır üretimi 2025’te 8,5 milyon tona ulaşmasına karşın dış alım devam ediyor. Sektörel hesaplamalara bakılırsa 2025/2026 periyodunun ilk dokuz ayında ithal edilen ortalama 4 milyon ton mısırın yüzde 97’si Ukrayna, Rusya ve Romanya’dan karşılandı. Veriler, Türkiye’nin ziraat ve hayvancılıkta dış tedarik bağlantılarının önemini ortaya koyuyor” diyor.

