Gömü ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde “2027-2029 sürecini kapsayan “Orta Vadeli Program” tanıtımında konuştu.
Bakan Şimşek’in açıklamaları şu şekilde:
Gömü ve Maliye Bakanlığı, yaptırım boyutu hariç, seyretme, denetleme ve raporlama boyutlarında oldukça kuvvetli bir fonksiyon icra ediyor ve netice alıyoruz. Tutum Genelgesi kapsamındaki harcamalara bakarsanız, sizler biliyorsunuz ki fakat yurttaşlarımıza hatırlatmak açısından tekrarlayayım. Burada taşıtlar var, kamu taşıtları; kamu binaları, iletişim giderleri, gezi giderleri, enerji, su, kırtasiye, demirbaşlar… Şu demek oluyor ki üç aşağı beş yukarı kamunun cari tüketiminin mühim boyutları burada var. Müdafa doğal ki hariç.
Şimdi burada ilk olarak şunu söyleyeyim, rakamlar ortaya konuldu. Tutum Genelgesi’nden önceki 10 yılda azca ilkin zikrettiğim bu kalemlerin bütçe içindeki oranı yüzde 4,6’ydı. Bugün bu kalemlerin bütçe içindeki oranı 2025 sonu itibarıyla yüzde 2,9. Muhtemelen 2026’da oldukça fazla değişmeyecek.
Burada cari fiyatlarla baktığınız vakit bu tutum neye karşılık ediyor? 484 milyar liraya karşılık ediyor. Bu da aslına bakarsak 6 bakanlığın bütçesinden daha büyük bir tasarrufa karşılık ediyor. Onun için bunu önemsiyoruz.
Yurttaşlarımızın sahada bizlere en oldukça ilettiği hususlardan bir tanesi kamuda taşıt kullanımı. Bir sayı vereyim, sizinle paylaşayım daha doğrusu. 2025 senesinde sözleşmesi nihayetlenen kiralık araçlarda, yenilenen sözleşmelerde tekrardan kiralanan taşıtları yüzde 21 düşürdük. Şu demek oluyor ki 2025 senesinde diyelim ki 100 taşıtın kiralama sözleşmesi bitti. Yenilerken bunu 79 olarak yenilemişiz. Basitleştirmek için söylüyorum. Dolayısıyla burada oldukça kuvvetli bir tutum var.
Doğru, yatırımlar boyutuyla bakarsanız bir tek ve bir tek biz hizmet binası yapımlarını gözden geçirdik. Onları sınırladık. Bu doğru fakat zaruri haller haricinde, doğrusu zelzele benzer biçimde bazı kaygılar yada tespitler sebebiyle yenilenen binaları bir kenara bırakırsak, doğru, biz hizmet binaları mevzusunda, onlar da yatırıma giriyor, yenilenmesinde birazcık temkinliyiz.
Bilhassa enerji ve su kullanımında ciddi tedbirler aldık. Bir taraftan yenilenebilir enerji, bir taraftan da LED dönüşümünü hızlandırdık. Dolayısıyla bir tutum var.
KAYIT DIŞILIKLA MÜCADELE
Bu mühim bir başlıktı. İkinci, bana yöneltilen mühim başlık kayıt dışılıkla savaşım hususuydu. Kıymetli dostlar, biz kayıt dışılıkla savaşım ederken samimi bir halde gönüllü uyumu önceliklendiriyoruz.
Şu demek oluyor ki burada kayıt dışı kesimlerin yada vergiye uyumda mesele yaşayan kesimlerin cezalandırılması benzer biçimde bir yaklaşımımız, bir stratejimiz hiçbir vakit olmadı.
Tespitlerimizde biz genel anlamda mükellefe, “Lütfen git, düzelt. Bak, bizim tespitlerimiz bu.” diyoruz. Hatta Vergi Denetim Kurulu şimdi yeni bazı ilkeler ortaya koydu. Biz evvelde büyük veri analitiğini kullanarak, suni zeka doğal ki devrede, tespitlerimizi mükelleflerimizle yada mükelleflerimizin temsilcileriyle paylaşıyoruz. “Bakın, bizim tespitlerimiz bu. Biz denetlemeden ilkin siz düzeltmek isterseniz…” Bu mühim bir husus.
Peki denetim nerede yoğunlaşıyor? Sahada doğal idrak değişik fakat büyük şirketlerin, her 100 büyük firmanın 31’ini denetliyoruz. Şu demek oluyor ki büyük şirketlerde denetim oranı, 2026 yılı için konuşuyorum, yüzde 31,3. Sözgelişi 2024 senesinde bu yüzde 11 civarıydı. Dolayısıyla büyük şirketlerde denetimi, denetim oranını üçe katlamışız.
Orta ölçekli şirketlerde artırmışız; yüzde 3,6’dan yüzde 7,3’e. Fakat toplumda şöyleki bir idrak var, doğrusu küçüklerle uğraşılıyor diye. Öyleki bir şey yok. Ufak ölçekli şirketlerde denetim oranı 2024 senesinde yüzde 2,1 iken bu yıl yüzde 1,1’e geriledi.
Dolayısıyla gönüllü uyum esas, rehberlik esas. Fakat burada doğal ki büyüklere bir yoğunlaşma var. Sözgelişi gelir vergisi beyannamesi ciddi bir halde arttı. Şu demek oluyor ki 3,8 milyon beyannameden 5,5 milyon benzer biçimde üstün dereceli bir düzeye ulaştık. Gene bakın, bu vergi gelirlerine yansıdı. 2022 senesinde örneğin vergi gelirlerinin ulusal gelire oranı yüzde 15,4’tü. 2023’te ulusal gelire oran olarak yüzde 16,6’ya çıktı. 2026’da ise yüzde 17’nin üstüne çıktı. 2027’de bizim tahminimiz yüzde 18 civarı. Tam sayı yüzde 17,9.
Ayrıca şunun da altını çizmek isterim. Sorulmadı fakat bu fırsat elime geçmişken ifade edeyim. Dolaylı vergiler biliyorsunuz ki genel anlamda adil vergiler olarak görülmez. Vergide adaleti sağlamak için oldukça ciddi önlem aldık hakkaten. Ve bu tedbirler yardımıyla dolaylı vergilerin toplam vergiler içindeki payını da azalttık.
Bakın, 2023 senesinde dolaylı vergilerin toplam vergiler içindeki oranı yüzde 65,5’e kadar çıkmıştı. 2026 için tahminimiz yüzde 60’ın bir ihtimal bir tık altına kadar inebilir. Şu demek oluyor ki yüzde 59 küsur, yüzde 60 civarı. Bu ciddi bir ilerleme.
ENFLASYONUN KONTROLDEN ÇIKMAMASI ÖNEMLİ
Üçüncü başlık, “Bu program neyi başardı?” başlığı. Hakkaten Cumhurbaşkanı Yardımcımız bence oldukça kapsamlı bir çerçevede değerlendirdiler fakat müsaade ederseniz orada bir iki hususu eklemek isterim. Kıymetli dostlar, doğal programların performansları küresel ve içerideki konjonktürle ilişkilidir. Şu demek oluyor ki oradan bağımsız göremezsiniz.
Hakikaten son birkaç yılda gerek bölgemizde gerekse küresel ekonomide çoklu şoklar yaşandı. Sayın Cumhurbaşkanımızın da ifade etmiş olduğu benzer biçimde neredeyse bir kriz fırtınası yaşandı. Zor bir coğrafyadayız, belirsizliklerin yüksek olduğu bir dönemdeyiz. İkinci Çin şokunun yaşandığı dönemdeyiz. Hakikaten zor bir konjonktür. Bu tarz şeyleri bahane olarak sunmuyorum size.
Oldukca uzun senelerdir bakanlık icra eden dostunuz olarak şunu söyleyeyim; önceki dönemlere gore daha sıkıntılı bir süreçle karşı karşıya kaldık. Küresel ticaretten, jeopolitik gerginliklerden fiili çatışmalara kadar… Bu programın bence en mühim getirisi, Orta Vadeli Programların en mühim getirisi, öngörülebilirliktir. Bu oldukça önemlidir. Öngörülebilirlikte bir artış var.
Evet, hedefler şöyleki bu şekilde tartışılabilir fakat bu programlar öngörülebilirliği artırıyor, artırdı. Kaide bazlı yaklaşım esas oldu. Proaktiflik esas. Esas bu zamanda tamponları inşa ettik. Burada detaylı bir halde sunumda ifade edildi. Şu demek oluyor ki rezervlerin tekrardan inşasından koşullu yükümlülüklerin azaltılmasına, bütçe disiplininin tekrardan tesis edilmesine kadar ekonomide, bu zor coğrafyada, bu zor dönemde hakikaten şoklara karşı dayanıklılıkta ciddi bir artış var. Bu, sayılara da yansıyor.
Burada bence en mühim hususlardan bir tanesi, programın bu dayanıklılığı artırma noktasında arkasında oldukça kuvvetli bir siyasal irade olması. Sayın Cumhurbaşkanımızın programı sahiplenmesi bu mevzuda oldukça kıymetli. Enflasyon, tüm bu konjonktürde bırakın düşmeyi, kontrolden çıkabilirdi; çıkmadı. 2023’te ciddi, mühim şoklarla karşı karşıya kaldık. Enflasyonun kontrolden çıkmaması önemliydi.
