Birleşmiş Milletler (BM), 1 Ocak 2027’de göreve başlamış olacak yeni genel sekreterini belirleyemiyor. Antonio Guterres’in 31 Aralık’ta sona erecek vazife süresine haftalar kala, Güvenlik Konseyi’nde meydana getirilen gayriresmi oylamalardan netice alınamadı. 5 Kasım’daki son oylamada Kosta Rikalı Rebeca Grynspan 12 destek ve 3 karşı oyla ilk sıraya yerleşirken Arjantinli Rafael Grossi 9 destek ve 4 karşı oy aldı. Sadece beş sürekli üyeden birinin vetosu bile seçimi engelleyebiliyor. Washington ile Moskova’nın Grynspan’a karşı çıkabileceği, Birleşik Arap Emirlikleri’nin talibi Lana Nusseibeh’in ise uzlaşma seçeneği olarak değerlendirildiği bildiriliyor. Türkiye’nin aday gösterdiği AGİT Genel Sekreteri Feridun Sinirlioğlu da yarışa katıldı. Kriz, Gazze ve Ukrayna savaşları sebebiyle esasen ağır eleştiriler alan BM’nin 2027’ye genel sekretersiz girme ihtimalini bile ortaya çıkardı.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in vazife süresi 31 Aralık’ta doluyor. Sekiz adayın yarıştığı seçimde Güvenlik Konseyi’nin sürekli üyeleri içinde uzlaşma sağlanamazken Türkiye de Feridun Sinirlioğlu’nu aday gösterdi. (United Nations)
SEKİZ ADAY, TEK KOLTUK
Yarışta BM Tecim ve Kalkınma Konferansı Başkanı Rebeca Grynspan, Internasyonal Atom Enerjisi Ajansı Başkanı Rafael Grossi, Guyana’nın BM Temsilcisi Carolyn Rodrigues Birkett, eski BM Genel Kurul Başkanı Maria Fernanda Espinosa, Ekvadorlu dış ilişkiler uzmanı Ivonne A-Kalımlı, BAE’li Lana Nusseibeh, Ugandalı Olara Otunnu ve Türkiye’nin talibi Feridun Sinirlioğlu bulunuyor. Grynspan en fazla desteği alan isim olurken Grossi nükleer dış ilişkiler deneyimiyle öne çıkıyor. Nusseibeh’in ise büyük güçler içinde uzlaşma talibi olabileceği değerlendiriliyor. BM tarihinde bugüne dek hiçbir hanım genel sekreterlik yapmadı. Bölgesel temsil geleneği de Latin ABD’dan bir adı avantajlı kılıyor.
ABD VE RUSYA NEDEN KARŞI?
Diplomatik kaynaklara bakılırsa Grynspan’ın İsrail’in Gazze ve Batı Şeria’daki politikalarına yönelik eleştirileri Washington’da, Rusya’nın Karadeniz Tahıl Girişimi’nden çekilmesine ilişkin tutumu ise Moskova’da hastalık yarattı. ABD’nin mevcut adayların tamamına mesafeli olduğu da bildiriliyor. Grossi’nin ABD ile yakın ilişkileri Rusya ve Çin’in desteğini almasını zorlaştırırken Nusseibeh’e Washington ve Moskova’nın pozitif yönde yaklaştığı, Pekin’in ise çekinceleri bulunmuş olduğu öne sürülüyor.
TÜRKİYE’NİN ADAYI SİNİRLİOĞLU
Türkiye, 30 Ekim’de deneyimli dış ilişkiler uzmanı Feridun Sinirlioğlu’nun adaylığını deklare etti. Daha ilkin Dışişleri Bakanlığı, Dışişleri Müsteşarlığı ve Türkiye’nin BM Sürekli Temsilciliği görevlerinde bulunan Sinirlioğlu, halen Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı’nın (AGİT) Genel Sekreteri. Ankara’nın adaylığı açıklamadan ilkin büyük güçlerin ve Latin ABD ülkelerinin tutumunu değerlendirdiği de bildirildi. Sinirlioğlu’nun seçilebilmesi için 15 üyeli Güvenlik Konseyi’nde minimum dokuz destek oyu alması ve ABD, Rusya, Çin, İngiltere ile Fransa’nın vetosuna takılmaması gerekiyor.
KRİZ ARALIKTA ÇÖZÜLECEK Mİ?
Internasyonal analizlere bakılırsa düğüm, Güvenlik Konseyi’nin beş sürekli üyesinin ortak aday üstünde anlaşamamasında. Konseyin önümüzdeki oylamalarda uzlaşma sağlaması, peşinden seçilen ismin 193 üyeli Genel Kurul’un onayına sunulması umut ediliyor. Sadece BM Şartı’nda 31 Aralık’a kadar seçim yapılamaması halinde uygulanacak açık bir halefiyet düzenlemesi bulunmuyor. Konsey daha kısa süreli bir atama yapabilir, son anda uzlaşma talibi belirleyebilir yada geçici bir genel yazman önerebilir. 1996’da ABD’nin Butros Butros-Gali’yi veto etmesi üstüne Kofi Annan uzlaşma talibi olarak seçilmişti. Guterres ise vazife süresinin uzatılması ihtimaline ilişkin hemen hemen kati bir izahat yapmadı.

