Küresel ticaretin eleştiri noktası Hürmüz Boğazı’ndan 1-23 Mart’ta yalnız 144 vapur geçerken, bu sayı harp öncesinde tek bir günde erişilen seviyeye denk geliyor.
Basra Körfezi’nin ağzındaki Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki petrol ve sıvılaştırılmış naturel gaz (LNG) üretimini Umman Denizi ve Hint Okyanusu üstünden dünya pazarlarına bağlıyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik 28 Şubat’ta başlatmış olduğu saldırılar öncesinde dünyadaki günlük petrol tüketimi ve LNG ticaretinin yüzde 20’si ile deniz kanalıyla meydana getirilen gübre ticaretinin üçte biri, Hürmüz Boğazı’ndan geçiyordu. Buradaki sevkiyatın mühim kısmı Çin, Hindistan, Japonya ve Cenup Kore başta olmak suretiyle Asya ülkelerine yapılıyordu.
İngiltere Deniz Tecim Örgütü verilerine bakılırsa, Hürmüz Boğazı’ndan tarihsel averajda günde 138 vapur geçiş yapıyordu.
AA muhabirinin anlık vapur takip şirketi MarineTraffic’ten edinmiş olduğu verilerden derlediği bilgilere bakılırsa, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri saldırıları başlatmış olduğu 28 Şubat’ta Hürmüz Boğazı’ndan 84 ticari vapur geçiş yapmış oldu. Bunların 56’sını ham petrol, petrol ve kimyasal ürünleri taşıyan sıvı yakıt tankerleri, 19’unu kuru yük, 3’ünü sıvılaştırılmış naturel gaz (LNG), 6’sını LPG gemileri oluşturdu.
Boğaz’dan 28 Şubat’ta geçiş meydana getiren 56 sıvı yakıt gemisinin 24’ünün yükünün bulunmadığı, diğerlerinin ise ham petrol, temiz ve kirli petrol ürünleri ve kimyasal ürünler taşımış olduğu, LPG gemilerinin ise 4’ünün dolu olduğu tahmin ediliyor.
Aynı gün 2’si boş, biri yüklü olmak suretiyle toplam 3 LNG tankeri Hürmüz Boğazı’nı kullandı. Basra Körfezi’nde bir limandan yükleme meydana getirilen Bermuda bayraklı Gaslog Shanghai adlı LNG tankeri, bölgedeki gerilimin başlamasının arkasından Hürmüz Boğazı’nı otomatik tanımlama sistemi etken halde geçen son yüklü LNG tankeri oldu.
Boğaz’dan 28 Şubat’ta 19 kuru yük gemisi geçiş yaparken, bunların yalnız 5’inin yüklü olduğu tahmin ediliyor.
GEÇİŞ İZNİ VERİLEN SIVI YAKIT TANKERLERİ ARASINDA ASYA ÜLKELERİ AĞIRLIKLI
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırması ve İran’ın misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı kullanan gemilere saldırabileceğine yönelik endişelerin artmasıyla bu tarihte Boğaz’a doğru ilerleyen birçok vapur U dönüşüne geçti.
İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun Hürmüz Boğazı’nın söz mevzusu ülkelerle ilişkili ticari gemilere fiilen kapatıldığını açıklamasının arkasından Boğaz’daki vapur trafiği 1 Mart itibarıyla keskin şekilde azalmaya başladı ve 1 Mart’ta 16 vapur buradan geçti. Bu sayı ilerleyen günlerde hızla geriledi.
Böylece, 1-23 Mart’ta (Türkiye saatiyle 19.00 itibarıyla) Boğaz’dan aralarında Türk sahipli geminin de bulunmuş olduğu 144 geçiş gerçekleşti. Bu rakamın, savaştan ilkin Hürmüz Boğazı’ndan bir günde geçiş meydana getiren averaj ticari vapur sayısının yalnız birazcık üstünde olması dikkat çekti. Bu gemilerin 76’sını sıvı yakıt tankerleri, 53’ünü kuru yük gemileri ve 15’ini LPG kargoları oluşturdu. Sıvı yakıt tankerlerinden 43’ü dolu halde geçişini tamamladı.
Hürmüz Boğazı’ndan 1 Mart itibarıyla geçen sıvı yakıt tankerlerinin 22’sini İran bayraklı gemiler oluştururken, bu gemilerin 12’si ham petrol ve petrol ürünleri yüklü halde Boğaz’ın batısından doğusuna seyretti.
Bu tarihler içinde “geçiş izni” verilen ve İran’a ilişik olmayan sıvı yakıt tankerleri içinde Çin, Hindistan, Cenup Kore, Pakistan ve Singapur’a hareket eden gemiler yer aldı. Bazı tankerler ise Boğaz’ı geçtikten sonrasında Umman Körfezi’nde değişik limanlara demirledi.
Hürmüz Boğazı’nı 23 Mart’ta geçen Panama bayraklı Bright Gold adlı petrol/kimyasal ürün tankerinin yükünü Çin’de bir limana boşaltacağı tahmin edilirken, Singapur bayraklı Davina adlı ham petrol gemisi de dün geçen iki sıvı yakıt tankerinden biri oldu.
28 ŞUBAT’TAN SONRA İLK KEZ ZOMBİ GEMİ GEÇTİ
Suni zeka temelli denizcilik takip sistemi Windward’ın verilerine bakılırsa ise “zombi vapur” olarak tanımlanan 26 yaşındaki bir LNG tankeri, 20 Mart’ta bilinmeyen bir varış noktası sinyali vererek Hürmüz Boğazı’ndan geçti ve arkasından sinyalini kapattı.
Zombi gemiler, hizmet dışı kalmış gemilerin kimliklerini üstüne alıyor. Bu durumda LNG tankerinin Internasyonal Denizcilik Örgütü (IMO) numarası, ilgili veri tabanında “sökülmüş” (hurdaya ayrılmış) olarak listelenen bir gemiye karşılık geliyor.
Söz mevzusu “zombi geminin” bölgede ilk sinyali, ekim ayında Hindistan’ın Alang limanında sökülmek suretiyle gönderildiğine ilişkin kayıtlara karşın, 13 Mart’ta Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Al Hamriyah demirleme sahasında ortaya çıktı.
Hürmüz Boğazı, Hindistan başta olmak suretiyle Asya’daki bazı ülkelere LPG arzı için de eleştiri rol oynuyor.
Trafiğin durma noktasına gelmesinin arkasından, MarineTraffic verilerine bakılırsa, 1-23 Mart’ta 15 LPG gemisinin 12’si yüklü şekilde Boğaz’dan geçiş yapmış oldu. Bu LPG gemileri ağırlıklı olarak Hindistan ve Çin’e hareket ederken, Asya limanlarından ayrılan bazı gemilerin Basra Körfezi’nden yükleme yapmak suretiyle Boğaz’ı geçmiş olduğu görüldü.
Hürmüz Boğazı’nı dün geçen son 2 LPG gemisi Hindistan bayraklı Jag Vasant ve Pine Gas LPG tankerleri oldu.
SAVAŞ SONRASI BOĞAZ’I GEÇEN KURU YÜK GEMİLERİNİN ÇOĞUNDA YÜK BULUNMUYOR
Boğaz’dan 1-23 Mart’ta geçen 53 kuru yük gemisinin ise yalnız 14’ünün yüklü olduğu, diğerlerinde yük bulunmadığı belirlendi.
Basra Körfezi’nde çoğunlukla Suudi Arabistan, BAE ve İran’daki limanlardan yük alan 14 dolu kuru yük gemisi Hindistan, Avustralya, Hollanda, Yeni Zelanda, Suriye, Malezya ve Endonezya’nın aralarında bulunmuş olduğu değişik ülkelere doğru hareket etti.
Öte taraftan, 28 Şubat’tan bugüne Hürmüz Boğazı’nı geçen 53 kuru yük gemisinden 7’sinin İran bayraklı olduğu, bunların ülkeye ziraat ürünleri sağlamış olduğu tahmin ediliyor.
Boğaz’da 23 Mart’ta geçen son kuru yük gemisi Marshall Adaları bayraklı Levantes oldu. İran’dan yola çıkan ve boş olduğu tahmin edilen geminin varış destinasyonu Brezilya olarak kayıtlara geçti. Böylece, dün 2’si LPG, 2’si sıvı yakıt ve biri kuru yük olmak suretiyle 5 vapur geçiş yapmış oldu.
Windward’ın analizine bakılırsa, Çin yada Hindistan ile bağlantılı gemiler İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun kontrolündeki bir koridordan Hürmüz Boğazı’nı güvenli şekilde geçiyor.
