NATO müttefiki olmadan önce her biri diğerine karşı savaştı: 19. yüzyılda Yunanistan Osmanlı İmparatorluğu’ndan bağımsızlığını kazanmak için, Türkiye ise Birinci Dünya Savaşı sonrasında topraklarını Yunan işgalcilerinden kurtarmak için. Her ne kadar Türkiye ile ilişkiler şaşırtıcı derecede iyi olsa da kısa bir süre sonra Türkiye Yunan işgaline karşı verdiği mücadeleyi kazanan Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümünün ardından ilişkiler onlarca yıl içinde bir miktar kötüleşti.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, Mitsotakis’in ziyareti öncesinde Yunan gazetesi Kathimerini’ye verdiği röportajda söylediği gibi, artık ilişkileri arasına sıkıştığı önyargı “duvarlarından” kurtarmanın zamanı geldi. “Bu duvarları yıkmak bizim elimizde” diyen Erdoğan, tarafların çözüm odaklı ve dürüst adımlara ihtiyacı olduğunu ifade etti.
Diplomatlar, onlarca yıldır süren ve ara sıra kısa süreli uzlaşmalarla bozulan gerginliklerin ardından, bir günlük ziyaretin ilişkilerde yeni bir aşamaya işaret ettiğini söyledi.
Aralık ayında, Kıbrıs adası ve kendi sularından göç meselesi konusunda bölünmüş olan bölgesel rakipler, “karşılıklı saygı ve barış içinde bir arada yaşamanın önemini kabul eden, dostane ve iyi komşuluk ilişkileri” çağrısında bulunan bir bildiri imzaladılar. Toplantı, Türklerin Türkiye kıyılarına yakın Yunan adalarını ziyaret etmeleri için yeni özel vizeler verilmesi gibi bazı atılımlara yol açtı. Bu da Türk ziyaretçi sayısının üç katına çıkmasına yol açtı.
Türkiye’nin, Kıbrıslı Türkleri Kıbrıs Rum saldırılarından kurtarmak amacıyla 1974’te düzenlediği askeri operasyondan bu yana, güneyde uluslararası alanda tanınan Kıbrıs devleti ve yalnızca tanınan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) olarak bölünmüş olan Kıbrıs konusunda anlaşmazlıklar devam ediyor. Türkiye tarafından.
Türkiye ve Yunanistan düzensiz göç konusunda da işbirliği yapmakta zorlanıyor. Asya ve Afrika’dan gelen göçmenler Avrupa’ya ulaşmak için her iki ülkenin çevresindeki denizleri kullanıyor.
Türk medyası, Pazartesi günkü görüşmelerde bir dizi konu üzerinde işbirliği üzerinde durulacağını bildirdi. Mitsotakis ve Erdoğan, Yunanistan’da uzun süredir Yunan makamlarının kötü muamelesinden şikayetçi olan Batı Trakya Türk Toplumunun durumu gibi çetrefilli konuları da tartışacak. Mitsotakis ve Erdoğan, 6 milyar dolara (195 milyar TL) yaklaşan ikili ticaret hacminin artırılmasını da görüşecek.
Bu Miçotakis ile Erdoğan’ın bir yıl içinde dördüncü buluşması ama Türkiye’de ilk olacak. Daha önce iki adam, Erdoğan’ın Aralık ayında Atina’ya gitmesinden önce Vilnius’taki NATO zirvesinde ve New York’taki BM zirvesinde görüşmelerde bulunmuştu. Tüm toplantılar, Ege Denizi’nin iki yakasındaki komşular arasındaki iletişim kanallarının açık tutulması arzusuyla sona erdi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kathimerini’ye yaptığı açıklamada, ilişkilerini “tarihte benzeri görülmemiş” bir düzeye çıkarmak istediklerini söyledi. Erdoğan döneminde Türkiye hem eski müttefikleriyle bağlarını kesti, hem de eski düşmanlarıyla ilişkilerini normalleştirdi. Türkiye cumhurbaşkanı, yine Kathimerini ile yaptığı röportajda da belirttiği gibi, diğer ülkelerle karşılıklı çıkarlara dayalı “kazan-kazan” diplomasisi yürütüyor. Bu karşılıklı çıkarlar genellikle ekonomik işbirliğini içerir. Türkiye, yıllar süren donmuş ilişkilerin ardından son olarak Mısır’la bağlarını Erdoğan’ın Kahire’ye yaptığı tarihi ziyaretle onardı.
“Ertelemek sorunları çözmez. Erdoğan, Ege’nin her iki yakasında da barışın hakim olması için elimizden geleni yapacağız” dedi.
İklim değişikliği
Bunun için cumhurbaşkanı, Atina’da tanık olduğu “uyum ortamına” güveniyor ve Mitsotakis’in kendisine Yunanistan’ın başkentinde gösterdiği misafirperverliğin aynısını göstereceğine söz verdi.
Ege Denizi’ndeki egemenlik sorunları en karmaşık konu ve Erdoğan bunların diyaloğa zarar verdiğini söylüyor. Erdoğan, Yunanistan’ın Ege’de deniz parkları ilan etmesiyle ilgili bir soruyu yanıtlarken, anlaşmanın gerekliliğini vurguladı ancak Türkiye’nin “fiili” durumları kabul etmeyeceğinin altını çizdi. Erdoğan, egemenlik sorunlarının uluslararası yasalara uymakla çözülebileceğini söyledi.
Türk-Yunan ilişkilerinde inişler ve çıkışlar yaşandı ve Erdoğan için son dönemdeki en kötü olay “darbecilerin korunması” oldu. 2016 yılında bir helikopter kaçıran bir grup askerin, Gülenci Terör Grubu’nun (FETÖ) darbe girişiminin bastırılmasının ardından Yunanistan’a kaçtığı olaydan bahsediyordu. Erdoğan, Yunanistan’ın kendisi de darbe mağduru bir ülke olmasına rağmen darbecilere koruma sağlamasının ilişkilerin en dip noktası olduğunu söyledi.
Öte yandan Erdoğan, Yunanistan ile imzaladığı Atina Deklarasyonu’nu, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AK Parti) Türkiye’de iktidara gelmesinden bu yana 20 yılı aşkın sürenin en yüksek noktası olarak selamladı. “Bu deklarasyon ilişkilerimizde yeni bir aşamanın başlangıcı oldu. Bunun ilişkilerde yeni bir dönemin temelini oluşturacağına inanıyorum” dedi.
Yunanistan Dışişleri Bakanı George Gerapetritis geçen hafta Atina’nın devam eden küresel zorluklara rağmen Türkiye ile daha iyi ilişkiler istediğini söyledi. Gerapetritis, “Bazı büyük anlaşmaların gelmesini beklemeden buluşmak, tartışmak, krizleri hafifletmek ve sonraki adımlarımızı organize etmek önemli” dedi.
Dışişleri bakanı, Türkiye’nin İstanbul’daki Kariye (veya Kariye) Kilisesi’ni cami olarak yeniden açma kararının ardından Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis’in Ankara’ya yaptığı çalışma ziyaretine devam edip etmeyeceği yönündeki soruyu yanıtladı. “Bizim (Yunanistan ve Türkiye) temel konumlarımızın değişmeyeceği başından beri temel bir varsayımdı… Yunan-Türk yaklaşımında aradığımız şey öncelikle bir sakinlik dönemi geçirmektir.” Gerapetritis’e göre benzer bir durum, Yunanistan’ın biri İyon Denizi’nde, diğeri Ege Denizi’nde olmak üzere iki deniz parkı kurma planı ve Türkiye’nin buna itirazları için de geçerli.
“Yunanistan’ın çıkarları için gerekli ve tesis edilen konularda asla taviz vermeyeceğiz. Buna bağlı olarak Türkler de temel pozisyonlarına bağlı kalmaları gerektiğine inanıyor.”
“Son derece zor ve istikrarsız bir uluslararası ortamda sakin bir mahalleye sahip olmak, parmağınızı tetiğe koyup sürekli beklemekten daha iyidir.”
Özellikle Yunan muhalefetinin Miçotakis hükümetinin Türkiye’yi yatıştırma politikası izlediğine yönelik eleştirileri sorulduğunda, şunları söyledi: “Barışın, refahın, ulusal güvenliğin ve ulusal özgüvenin ucuz laflarla ya da başka yollarla geçmediğini vurgulamak istiyorum. Sahada tehlikeli manevralar.”
“Gelecek nesillere geniş coğrafyamızda barış mirası bırakmanın görevimiz olduğunu düşünüyorum.”
İletişim Başkanı Fahrettin Altun Cumartesi günü yaptığı açıklamada, Miçotakis’in ziyaretinin ilişkilerin güçlendirilmesi açısından “son derece önemli” olduğunu söyledi. İstanbul’da bir otelde Türk-Yunan Medya ve Akademi Forumu’nda konuşan Altun, ziyaretin bölgesel sorunlara ortak çözüm üretmek için “ciddi bir fırsat” olduğunu söyledi.
Türkiye ile Yunanistan arasındaki ilişkilerin öncelikle komşuluk ilişkisi olduğunu ve coğrafi yakınlıkla şekillendiğini belirten Altun, iki ülkenin jeopolitik olarak dünyanın en zorlu bölgelerinden birinde yer aldığını vurguladı.
Türkiye ile Yunanistan’ı buluşturan coğrafi yakınlığın ve karşılaştıkları jeopolitik zorluk ve zorlukların, iki ülke arasındaki ilişkileri tartışırken sıklıkla başvurdukları unsurlar olduğunu söyleyen Altun, Türkiye-Yunanistan ilişkilerinde dikkat çeken çok önemli bir konunun daha olduğunu söyledi. Yunanistan’ın tarihi, kültürel ve sosyal bağları vardır.
Türk ve Yunan toplumları arasındaki bağların kültürleri ve kültürel varlıkları çeşitlendirerek günlük yaşamı zenginleştirdiğine dikkat çeken Altun, şöyle konuştu: “Kuşkusuz bu durum hem Türkiye hem de Yunanistan için büyük bir fırsat. Bu bağların ne kadar güçlü olduğunu hep birlikte gördük. Son dönemde yaşadığımız acı tecrübeler, gerek 6 Şubat depreminde, gerekse Yunanistan’da yaşanan büyük orman yangınlarında ülkelerimizin sergilediği dayanışma ruhu, bu yakınlığın somut bir göstergesiydi.”
Direktör ayrıca, Türkiye ile Yunanistan arasındaki dostluk ve dayanışmanın “şüphesiz diplomatik girişimlerle daha da geliştirilmesi ve ileriye taşınması gereken bir başarı” olduğunu söyledi.
Altun, “Türkiye ile Yunanistan arasındaki samimi ortak çabaların sadece ülkelerimize fayda sağlamakla kalmayıp, bölgemizde barış, istikrar ve refaha da katkıda bulunacağına inanıyorum. Böylece küresel barış, istikrar ve güvenliğe de katkıda bulunacaktır.” söz konusu.
