Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Geomatik Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Marmara Denizi’ndeki fayların üreteceği zelzele büyüklüğüyle ilgili kafa karıştırıcı çeşitli açıklamalar yapıldığını söylemiş oldu.
Prof. Dr. Kutoğlu, “Yer bilimlerinde meydana getirilen tüm çalışmaların yanılma oranı vardır. Dolayısıyla yüzde yüz şu büyüklükte olacak demek fazlaca yanlış olacaktır. Zelzele 6 civarında da olabilir, 7 büyüklüğünde de olabilir. Her insanın senaristliği değişik. Zelzele hazırlığı bakımından yapılması ihtiyaç duyulan şey, en fena senaryoya nazaran hazırlık yapılmalı. Burada bizim korktuğumuz, bu zelzele büyüklüğüyle ilgili verilen rakamların ufak olması sebebiyle karar vericilerde yada toplumda bir rahatlama oluşabilir. Bu rahatlama sonucunda da fazlaca azca olasılık olsa bile beklenenden büyük bir zelzele meydana vardığında fazlaca ağır bir faturayla karşı karşıya kalabiliriz. O nedenle İstanbul ve Marmara’da zelzele hazırlıklarının en fena senaryoya nazaran, 7.5 büyüklüğünde bir depreme nazaran yapılması lazım. Bundan daha düşük zelzele tartışmalarının bilim dünyasının kendi içinde yapılması fazlaca daha doğru” dedi.
‘YÜZEYDE SÜRÜNÜYOR GÖRÜNEBİLİR AMA DERİNLİĞİ KİLOMETRELERCE GİDEBİLİR’
6 Şubat depremlerinde büyük acı yaşandığını ve hiçbir bilim insanının bu şekilde büyük bir zelzele beklemediğini belirten Kutoğlu, Japonya’da 2011 yılındaki Tohoku depremindeki hazırlığın 8.5 büyüklüğü bakımından yapıldığını, sadece 9 büyüklüğünde zelzele meydana geldiğini söylemiş oldu. Zelzele büyüklüğü tasarımının ufak olarak alınmasının ağır hasarlara yol açtığını söyleyen Prof. Dr. Kutoğlu, şu detayları paylaştı:
“Dolayısıyla Marmara’da 7’nin altında bir depremin meydana gelme olasılığı 7’den büyük depreme nazaran fazlaca daha olasılıklı olsa bile biz Marmara bölgesinde hazırlıklarımızı kesinlikle en fena senaryoya nazaran, 7.5 büyüklüğünde depreme nazaran yapmalıyız büyük acılar yaşamamak için. Alman Yer Bilimleri Merkezi’ne ilişkin emek verme, 2025 yılına ilişkin son olarak çalışmalardan biri Marmara ile ilgili. Emek verme görselinde faylar renklendirilmiş durumda. Mavi bölge 7’den büyük zelzele olmayacağına kaynak yaratan en mühim hususlardan bir tanesi. Burada orta segmentteki bölgede fayın kilitli olmadığı, burada bir sürünme hareketinin olduğu iddia ediliyor. Orta bölgede bir geçiş zonu var. Kırmızı hattın kilitli olduğu söyleniyor. Depremsellik bakımında büyük depremleri kilitli faylar üretir. Sürünen dediğimiz faylarda ise fayın enerji biriktirmesi fazlaca daha düşüktür fakat buna aldanmamak lazım. Şundan dolayı yüzeyde fay, sürünüyor gözükebilir fakat fayların derinlikleri onlarca kilometre aşağıya kadar gidebilir. Dolayısıyla belli bir kesimde yine kilitleniyor olabilir. Maviyle gösterilen, sürünen denenen kısımdaki hareket hızı ortalama senelik 1 santimetre civarında. Fakat biliyoruz ki Marmara Denizi bölgesinde Şimal Anadolu Fayı’nın averaj hızı 2 ila 3 santimetre arasındadır. Dolayısıyla burada bir hareket açığı var. Her ne kadar fay yüzeyde sürünüyor olsa da belli bir derinlikte kilitli olmalı ki arada bir hareket açığı var. Minimum 1 santimetrelik bir enerji birikimi söz mevzusu. Sürünen faylar zelzele üretmez diye bir şey de söz mevzusu değil. Eğer belirli bir derinlikteyse zelzele üretebilir fakat enerji biriktirme süresi fazlaca daha uzundur. Dolayısıyla buna aldanmamak gerekir.”
‘MARMARA’DA DEPREMLER BATIDAN DOĞUYA GÖÇ EDİYOR’
Alman bilim adamlarının, yıl yıl depremleri işleyerek, Marmara Denizi’ndeki depremlerin batıdan doğuya doğru ilerlediğini belirttiklerini ifade eden Prof. Dr. Kutoğlu, “2011 senesinde batı tarafında bir zelzele oluyor 5.2, 2012 senesinde birazcık daha doğuda 5.1 büyüklüğünde zelzele oluyor. Sonrasında orta bölgede Kumburgaz açıklarında 6.2 büyüklüğünde bir zelzele oluyor. Buradan yola çıkarak Alman bilim adamları diyor ki, Marmara Denizi içinde depremlerin batıdan doğuya doğru bir göç karakteristiği var. Dolayısıyla bu iddiaya nazaran bu kuram gerçekleşirse batıdan doğuya doğru zelzele mekanizması, kırmızı segmente doğru aşama kaydediyor. İddia edilmiş olduğu şeklinde o fay kilitliyse buradaki fay bile 7’den büyük bir zelzele üretebilir” ifadelerini kullandı.
HASAR ALACAK ALANLARI GÖSTERDİ
Kendi geliştirdiği yazılımla olası bir depremde hasar görebilecek alanları belirleyen Prof. Dr. Kutoğlu, şöyleki konuştu:
“En fena senaryoyu ele alırsak, 7.4 yada 7.5 bir zelzele ürettiğinde, depremin hissedileceği alanlar oldukça yaygın. Ta ki İzmir’e, İç Anadolu Bölgesi’ne kadar gidiyor. Buralarda hafifçe hissedilmesi söz mevzusu. Buralarda bir hasar meydana gelecek büyüklükte değil, depremin hissedilme seviyesi. Fakat İstanbul’un Marmara Denizi’ne bakan kesiminde, renkler daha sıcak hale geliyor. Renklerin sarı, turuncu ve kırmızıya doğru kayması depremin fazlaca daha yüksek hissedileceğini gösteriyor. Dolayısıyla buralarda daha çok hasar meydana gelecektir. Marmara’nın cenup kıyılarında da gene zemin durumuna bağlı olarak daha yüksek hissedilecek alanlar söz mevzusu.”
