NATO’nun geleceğine ilişkin tartışmalar, ABD’den gelen son açıklamalarla alevlendi. ABD Müdafa Bakanı Pete Hegseth, Avrupa müttefiklerine yönelik mesajında, ABD Birleşik Devletleri’nin artık ittifakın güvenlik yükünü “orantısız şekilde” taşımak istemediğini söylemiş oldu. Hegseth’in açıklamaları, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile beraber meydana getirilen temaslar esnasında gündeme geldi. Washington yönetimi, bilhassa Avrupa ülkelerinin müdafa harcamalarını çoğaltması icap ettiğini vurgularken, ittifakın geleceğinin daha dengeli bir yük paylaşımı üstüne kurulması icap ettiğini korumak için çaba sarfediyor. Bu yaklaşım, aslına bakarsak yeni değil. Sadece bu kez kullanılan dilin daha sert olması, NATO içinde “yeni bir kırılma mı yaşanıyor?” sorusunu tekrardan gündeme taşıdı.
ABD’nin daha geri planda, Avrupa’nın ise daha etken olduğu bir model tartışılıyor.
TARTIŞMA NEREDEN ÇIKTI?
Son dönemde internasyonal güvenlik çevrelerinde sıkça kullanılan “NATO 3.0” ifadesi, aslına bakarsak resmi bir modelden fazlaca bir dönüşüm tartışmasını temsil ediyor. Bu kavram, ittifakın tarihsel evrelerine gönderme yaparak yeni bir stratejik süreci tanım ediyor. Birinci evre NATO, Soğuk Harp süresince Sovyetler Birliği’ne karşı kurulan kolektif müdafa yapısıydı. İkinci evre ise 11 Eylül sonrası dönemde genişleyen vazife tanımıyla şekillendi. Afganistan operasyonu, terörle savaşım ve doğuya doğru genişleme bu sürecin parçası oldu. Şimdi konuşulan “NATO 3.0” ise fazlaca daha değişik bir yapıya işaret ediyor. Bu yeni dönemde ABD’nin rolünün daha seçici hale gelmesi, Avrupa’nın ise kendi askeri kapasitesini daha çok geliştirmesi planlanıyor. Doğrusu klasik anlamda “ABD merkezli güvenlik şemsiyesi” modelinin yavaş yavaş değişmesi tartışılıyor.
DAHA FAZLA SORUMLULUK
Hegseth’in açıklamalarının merkezinde “yük paylaşımı” meselesi bulunuyor. ABD tarafı, NATO içinde bazı ülkelerin müdafa harcamalarının hâlâ yetersiz bulunduğunu ve bunun Washington üstünde ciddi bir yük oluşturduğunu korumak için çaba sarfediyor. Bu çerçevede yüzde 5 müdafa harcanması hedefi tekrardan gündeme geldi. ABD’ye gore bazı Avrupa ülkeleri bu hedefe yaklaşsa da genel tablo hâlâ istenen seviyeden uzak. Hegseth ek olarak, NATO’nun daha süratli karar alabilen, daha yüksek hazırlık seviyesine haiz bir askeri ittifaka dönüşmesi icap ettiğini vurguluyor.
SERT UYARI
ABD Müdafa Bakanı’nın en fazlaca dikkat çeken ifadelerinden biri ise NATO’ya yönelik “paper tiger” şu demek oluyor ki “kağıttan kaplan” benzetmesi oldu. Bu ifade, ittifakın kağıt üstünde kuvvetli görünmesine karşın sahada yeterince caydırıcı olmayabileceği eleştirisini içeriyor. Bu yorum, NATO içinde uzun süredir tartışılan “gerçek askeri kapasite–siyasal uyum” dengesizliğini tekrardan gündeme taşıdı. Bilhassa Avrupa ülkelerinin müdafa bütçeleri, hazır kuvvet yapısı ve süratli müdahale kapasitesi tekrardan sorgulanmaya başlandı.
Hegseth’in açıklamaları, bu probleminin artık gündem haline geldiğini gösteriyor.
AVRUPA GÜVENLİĞİ
Meydana getirilen değerlendirmelerde tüm bu tartışmaların, Rusya-Ukrayna savaşının devam etmiş olduğu bir dönemde yaşandığı vurgulanırken Avrupa güvenlik mimarisinin son yıllarda en büyük imtihanını verdiği belirtiliyor. ABD, Avrupa’nın direkt kendi güvenliğini daha çok üstlenmesi icap ettiğini savunurken, Avrupa ülkeleri ise ABD desteğinin eleştiri önemini koruduğunu düşünüyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
