Meksika-Kanada ve ABD’nin ortak ev sahipliğinde düzenlenen 2026 FIFA Dünya Kupası tartışmaların merkezine yerleşti. İranlı yöneticilere vize verilmemesi, Somalili FIFA hakeminin ülkeye alınmaması, Iraklı futbolcuların saatlerce sorgulanması ve bazı Afrika be Cenup ABD ülkelerinden gelen taraftarlara yönelik engellemeler internasyonal tepki çekti. Sadece yaşananlar yalnızca bir organizasyon krizini değil, uzun senelerdir büyüyen başka bir tartışmayı da tekrardan gündeme taşıdı: Futbol hakikaten taraftarların ve oyuncuların oyunu mu, yoksa küresel sermayenin yönettiği devasa bir endüstrinin hiç kimseye söz hakkı vermediği bir kazanç alanı mı?
2026 Dünya Kupası ABD’de yaşanmış olan vize krizleri, ayrımcılık ve aşırı güvenlikçi uygulamalar ile “futbol kimin oyunu?” sorusunu tekrardan gündeme getirdi.
FUTBOLUN PATRONLARI KAZANIYOR
Son otuz yılda futbol ekonomisi hızla büyüdü. FIFA’nın son Dünya Kupası’ndan elde etmiş olduğu gelir 7 milyar doları aşarken, UEFA Şampiyonlar Ligi gösterim hakları milyarlarca euroluk bir pazara dönüştü. Avrupa’nın büyük kulüpleri yatırım fonları, milyarder patronlar ve küresel şirketlerin kontrolüne girerken, taraftarlar giderek yükselen bilet tutarları ve gösterim ücretleriyle karşı karşıya kaldı. Oyuncuların sözleşme hakları, yoğun maç takvimleri ve ticari baskılar da uzun süredir eleştiriliyor. FIFPRO’nun son raporlarında birçok futbolcunun aşırı maç yükü sebebiyle fizyolojik ve ruhsal sıhhat sorunları yaşamış olduğu belirtilirken, futbolun giderek daha çok ticari çıkarlar doğrultusunda yönetildiği eleştirileri de öne çıkıyor. ABD’deki Dünya Kupası öncesinde yaşanmış olan vize ve güvenlik skandalları da birçok gözlemciye nazaran siyasal ve ekonomik güç ilişkilerinin futbolda belirleyici hale geldiğini gösteriyor.
MARADONA’DAN FIFA’YA: “FUTBOL MAFYASI”
Bu işleyişe karşı çıkan futbolcular ise futbol tarihinde hep vardı. Arjantinli efsaneleşmiş Diego Maradona, FIFA yönetimini senelerce sert sözlerle eleştirdi ve devrin FIFA ve UEFA başkanlarını “futbol mafyası” olarak nitelendirdi. Maradona yalnızca futbol kurumlarına değil, ABD’nin dış politikasına da açık şekilde karşı çıktı; Hugo Chavez, Fidel Castro ve Evo Morales şeklinde isimlerle beraber Latin ABD’daki anti-emperyalist hareketlere destek verdi. Brezilya’da ise Sócrates, askeri diktatörlük döneminde Corinthians Democracia hareketinin liderlerinden biri oldu. Kulüp içinde futbolcuların, teknik ekibin ve çalışanların oy kullandığı demokratik karar mekanizmalarını savundu. Brezilyalı efsaneleşmiş için futbol yalnızca bir spor değil, toplumun iyi mi yönetilmesi gerektiğine dair de bir örnek olabilirdi. İtalya’da Christian Lucarelli, işçi sınıfıyla özdeşleşen Livorno taraftarlarıyla beraber hareket etti ve maaşının bir bölümünü halkçı gösterim organlarına bağışladı. Liverpool efsanesi Robbie Fowler ise 1997 senesinde liman işçilerinin grevine destek vermek için maç sonrasında “500 Dockers” yazılı tişört açarak İngiltere futbol tarihinin en dikkat çekici dayanışma eylemlerinden birine imza attı.
Futbol tarihinde Maradona’dan Socrates’e, Lucarelli’den Cantona’ya kadar birçok isim oyunun küresel endüstriyel boyutuna açıkça meydan okudu.
DESTEK İÇİN FUTBOLU BIRAKTI
İtalyan futbolcu Paolo Sollier, açıkça sporcuların haklarının gasp edildiğini açıklayan ilk üst düzey ustalaşmış futbolculardan biri olarak tanındı. St. Pauli’nin sembol isimlerinden Volker Ippig, kariyerinin zirvesinde futbolu bırakıp Nikaragua’da Sandinistlerle dayanışma emekleri yürüttü. Fransız yıldız Eric Cantona ise hem futbol endüstrisini hem de büyük sermayenin cemiyet üstündeki tesirini eleştiren açıklamalarıyla öne çıktı. Cantona İngiltere ve Fransa’daki birçok işçi hareketine de direkt destek verdi. Javier Zanetti toplumsal mesuliyet projeleriyle yoksul mahallelerdeki ufaklıklara destek verirken, Norveçli teknik adam Egil Olsen futbolun ticarileşmesini eleştiren çıkışlarıyla dikkat çekti. Bu adların ortak noktası, futbolun yalnızca para ve sponsorluk anlaşmalarından ibaret olmadığını savunmalarıydı.
FUTBOLCULARIN DESTEK KURUMLARI
Oyuncuların hak mücadelesi zaman içinde kurumsal yapılara da dönüştü. Dünyanın en büyük futbolcu örgütü olan FIFPRO bugün 60 binden fazla ustalaşmış oyuncuyu temsil ediyor. Kurum son yıllarda FIFA ve konfederasyonlara karşı açmış olduğu davalarda yoğun maç takvimlerine, sözleşme ihlallerine ve oyuncu haklarının zayıflatılmasına karşı savaşım yürütüyor. İngiltere’deki Professional Footballers’ Association (PFA) ise 1907’den bu yana etkinlik gösteriyor ve dünyanın en eski futbolcu sendikası olarak kabul ediliyor. Oyuncuların ücret, sıhhat, emeklilik ve emek verme koşulları mevzusunda verdiği savaşım, futbolun yalnızca kulüp sahiplerinin değil sahaya çıkan emekçilerin de oyunu bulunduğunu hatırlatıyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
