Nüfusu hızla yaşlanan Japonya’da “akiya” olarak malum terk edilmiş evlerin sayısı 9 milyona ulaştı. Ülkedeki boş konutlar artık yalnızca emlak piyasasının değil, ekonominin ve mahalli yönetimlerin de en büyük problemlerinden biri haline geldi.
Japonya’da nüfusun azalması ve toplumun hızla yaşlanması, ülkede giderek büyüyen bir konut krizini bununla beraber getirdi. Japonya İçişleri Bakanlığı verilerine nazaran ülkede ortalama 9 milyon boş ve terk edilmiş ev bulunuyor.
Japoncada “akiya” olarak adlandırılan bu konutlar, ülkenin toplam konut stokunun ortalama yüzde 14’ünü oluşturuyor. Bilhassa kırsal bölgelerde yaşlı ev sahiplerinin yaşamını kaybetmesi, mirasçıların ise bu evlerde yaşamaması ya da bakım harcamalarını üstüne almak istememesi sebebiyle mahalleler yavaş yavaş boşalıyor.
Problem kırsaldan çıktı, ulusal krize dönüştü
Japonya’da terk edilmiş evler ilk etapta kırsal bölgelerin problemi olarak görülüyordu. Sadece bugün tablo fazlaca daha geniş bir yapısal probleme işaret ediyor.
On senelerdir devam eden demografik gerileme ve süratli kentleşme, ekonomik fırsatları Tokyo, Osaka ve Nagoya benzer biçimde büyük metropollerde yoğunlaştırdı. Daha ufak kent ve kasabalar ise devamlı nüfus yitirdi.
Genç kuşaklar iş bulmak için büyük kentlere taşınırken, geride yaşlı anne babalar ve aile evleri kaldı. Bu evlerin birçoğu, mirasçılar için ekonomik değerden fazlaca duygusal anlam taşıyor. Sadece mülkler miras kaldığında tablo değişiyor.
Miras kalan evler niçin yük haline geliyor?
Japonya’daki terk edilmiş evlerin bir çok eski yapılar. Bu yüzden güncel zelzele güvenliği ve enerji verimliliği standartlarını karşılamaları için ciddi tadilat gerekiyor.
Bazı kırsal bölgelerde evlerin kıymeti, üstünde bulundukları arsanın bile altına düşebiliyor. Bu yüzden birçok mirasçı, mülkü satmakta zorlanıyor ya da bakımını yapmadan kaderine terk ediyor.
Belediyeler için güvenlik riski
Terk edilmiş evler zaman içinde yalnızca ekonomik bir problem olmaktan çıkıyor. Bakımsız kalan yapılarda çatılar çöküyor, bahçelerde kontrolsüz nebat örtüsü büyüyor, yangın riski artıyor ve mahallelerin görünümü bozuluyor.
Bu durum çevredeki öteki evlerin kıymetini de aşağı çekiyor.
Mahalli yönetimler, yıkılma tehlikesi taşıyan bu yapıları denetlemek için daha çok kaynak ayırmak zorunda kalıyor. Bazı belediyeler, sahipleri tarafınca onarılmayan ya da kullanılamaz hale gelen evlerin yıkımı için destek sağlıyor.
Tokyo’da fiyatlar artıyor, kırsalda evler boş kalıyor
Japonya’daki tablo, emlak piyasasında derin bir ayrışmayı da ortaya koyuyor.
Tokyo’nun merkezinde konut arzının sınırı olan olması sebebiyle apartman tutarları yükselmeye devam ediyor. Buna karşılık Japonya’nın birçok bölgesinde tam tersi bir problem yaşanıyor: kronik konut fazlası ve zayıf talep.
Bir yanda başkentte pahalılaşan konutlar, öteki yanda alıcı bulamayan kırsal evler bulunuyor. Bu fark, ülkenin şehir merkezleri ile taşra bölgeleri arasındaki ekonomik uçurumu daha görünür hale getiriyor.
“Akiya bankaları” devreye girdi
Bazı belediyeler problemi çözmek için “akiya bankaları” isminde olan kamuya açık veri tabanları oluşturdu. Bu sistemlerde terk edilmiş ya da boş durumdaki evler listeleniyor.
Bazı evler birkaç bin euro benzer biçimde oldukça düşük fiyatlarla satışa çıkarılıyor. Daha uç örneklerde ise mahalli yönetimler, evi yenileme ve içinde yaşama taahhüdü veren kişilere mülkleri neredeyse bedelsiz devredebiliyor.
Bu yöntemle hem boş evlerin tekrardan kullanıma kazandırılması hem de nüfus kaybeden bölgelere yeni sakinler çekilmesi hedefleniyor.
Bankalar ve yatırımcılar da endişeli
Terk edilmiş ev problemi yalnızca belediyeleri değil, finans sektörünü de yakından ilgilendiriyor.
Kırsal bölgelerde mülk değerlerinin düşmesi, bankaların uzun vadeli güvence kalitesi mevzusunda sual işaretleri yaratıyor. Bir başka ifadeyle, nüfus kaybeden bölgelerde konutların ipotek kıymeti zayıflıyor.
Konut geliştiricileri ise yatırımlarını daha fazlaca talebin kuvvetli olduğu kent merkezlerine yönlendiriyor. Tokyo, başkente devam eden iç göç yardımıyla bu krizin en ağır etkilerinden şimdilik uzak kalıyor.
Sadece ekonomistler, Japonya’da şehirlerde yoğunlaşma ile kırsalda gerileme arasındaki dengesizliğin giderek daha zor tersine çevrileceği görüşünde.
Japonya için konut değil, demografi krizi
Japonya’daki 9 milyon terk edilmiş ev, artık yalnızca bir barınma ya da emlak problemi olarak görülmüyor. Bu tablo, ülkenin yaşamış olduğu demografik dönüşümün en görünür neticelerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Azalan doğum oranları, yaşlanan nüfus, gençlerin büyük şehirlere göçü ve kırsal bölgelerde zayıflayan ekonomik yaşam, Japonya’yı gelişmiş ekonomiler içinde değişik bir sınavla karşı karşıya bırakıyor.
Bir zamanlar büyümenin sembolü olan konut stoku, bugün bazı bölgelerde ekonomik daralmanın ve nüfus kaybının göstergesine dönüşmüş durumda.
Akiya nedir?
Akiya, Japoncada boş, kullanılmayan ya da terk edilmiş evler için kullanılan bir kavramdır. Japonya’da bilhassa kırsal bölgelerde yaşlı nüfusun artması, gençlerin büyük şehirlere göç etmesi ve miras kalan evlerin bakım maliyetlerinin yükselmesi sebebiyle akiya sayısı hızla artıyor.
