Mehmet Şimşek, Türkiye’nin enerji tedariği mevzusunda da bir problemininin olmadığını söylemiş oldu.
Gömü ve Maliye Bakanı Şimşek’in katılmış olduğu canlı yayında açıklamalarından öne çıkan başlıklar şu şekilde:
Bu büyük bir şok, bir arz şoku. Doğrusu enerji boyutuyla bakarsanız Hürmüz Boğazı’ndan geçiş anlamında dünya sıvılaştırılmış, LNG dediğimiz doğalgaz ve petrolün beşte biri; nafta benzer biçimde, üre benzer biçimde, gübre benzer biçimde buna benzer bazı ürünler, kısaca jet yakıtı benzer biçimde ürünlerin de üçte biri civarında o bölgeden, Hürmüz Boğazı’ndan geçerek dünyaya arz ediliyor.
Dolayısıyla bu aslına bakarsak 1970’lerden beri -yani biliyorsunuz ki 73 savaşı vardı, 78’deki bir arz şoku vardı, sonrasında 90’lı yılların başlangıcında birinci Körfez Savaşı var, 2000’li yılların başlangıcında ikinci Körfez Savaşı var, Rusya-Ukrayna savaşı var- tüm bunlarla karşılaştırdığınız süre bu şok oldukca büyük bir şok. Hatta tüm bu bahsettiğim, zikrettiğim şokların tamamından daha büyük bir şok. Dolayısıyla o anlamda bakarsanız büyük bir şok ve küresel ekonomiye tesiri de doğal ciddi boyutlarda olacak.
Tesir kanallarına bakacak olursak doğal birinci kanal enflasyon kanalı. Niçin? Şundan dolayı küresel emtia fiyatlarında bir ciddi artış var; bilhassa enerji fiyatlarında fakat bir tek enerji değil. Doğrusu petrolden, doğalgazdan üretilen birçok ürünün -gübre benzer biçimde, helyum gibi- fiyatlarında trajik artışlar var. Fiyatlara bakarsanız Brent petrolü cenk öncesine gore %57 yukarıda, doğalgaz tutarları Avrupa’da %44 yukarıda. Fakat bazı ürünlere bakarsanız, mesela üre gübresi %120’nin üstünde artmış durumda yada jet yakıtına bakarsanız %130’un üstünde bir artış var.
KÜRESEL ENFLASYON
Birçok havayolu, birçok ülkede ciddi bir halde uçuşlarda kesintiye gitmeye başladı. Şimdi dolayısıyla birinci tesir kanalı enflasyon. Doğrusu küresel enflasyon yükselecek. Doğal devletimizde de maalesef bazı etkisinde bırakır söz mevzusu. Birinci mevzu bu. Doğal enflasyon beklentilerindeki bozulma, enflasyondaki yükselmeyle beraber dikkat ederseniz finansal koşullarda da sıkılaşma var. ABD Birleşik Devletleri’ne bakarsanız 10 yıl vadeli, 30 yıl vadeli tahvillerin faizlerinde ciddi artış var; İngiltere’de de artış var, Avrupa Birliği’nde de artış var. Dolayısıyla tüm bunlar aslına bakarsak orta-uzun vadeli finansal koşullarda da bir sıkılaşmaya işaret ediyor. Kısa vadeli faiz indirimleri büyük olasılıkla duracak.
Küresel ekonomiye tesiri bir öteki boyutu tecim kanalı. Şundan dolayı tedarik zincirlerindeki bu kırılmalar, enerji arz güvenliğindeki bu sıkıntılar bazı bölgelerde ciddi bir sıkıntıya dönüşmüş durumda. Bu tabi ticareti de negatif etkiliyor. Nihai olarak doğal küresel bir resesyon riski var mı? Burada doğal IMF’nin biz son olarak Washington’a gittiğimizde Nisan toplantıları için, bahar toplantıları için bizlere üç tane senaryo sunulmuştu. Birinci senaryo referans senaryo, kısaca baz senaryo. Baz senaryoda o gün için petrol fiyatlarının 82 dolar olacağı varsayımı vardı. Fazlaca anlamlı bir senaryo olmaktan çıktı. Aşağı yönlü dedikleri bir senaryo vardı, orada 100 dolarlık bir öngörü var; şu anda ona daha yakınız, senenin averajından bahsediyoruz. Bir de daha fena senaryo var, kısaca en fena senaryo 110 dolarlık.
Doğal burada gelişme eğer 110 dolarlık bir averajda durursa petrol tutarları, %2 yada altına inebiliyor. 100 dolarda olursa %2,5 civarına düşüyor. Baz senaryoda %3 civarı bir büyümeden bahsediliyordu. Dolayısıyla küresel büyümenin ciddi bir halde bugün itibariyle negatif etkilenme potansiyeli var. Enflasyonun yeniden %5-6 aralığına -dünya averaj enflasyonundan bahsediyorum- yükselme riski oldukça yüksek. Finansal koşullarda bir sıkılaşma var. Özetle, geçmişe baktığınız süre buna benzer durumlarda, kısaca petrol fiyatlarının %50 ve daha yüksek seyrettiği uzun soluklu dönemlerde genel anlamda küresel resesyon olmuş. Şimdi burada sorun aslına bakarsak cenk durmuş benzer biçimde fakat o boğazın kapalı kalması ana mesele.
“SAVAŞ BEKLENENDEN UZUN SÜRDÜ”
Harp beklenenden uzun sürdü. Bugünkü tıkanıklık cenk benzeri bir tesir yaratıyor. Doğrusu fiili çatışmaların durmuş olması bir şey ifade etmiyor zira boğaz hala kapalı. Onun kapalı olması, uzun sürmüş olması, yayılımı ve doğal bölgede bazı enerji üretim yada petrokimya üretim tesislerinde de bir miktar zarar var.
Birincisi enerji tedariği, kısaca enerji arz güvenliği boyutuyla şu an itibariyle bir sorunumuz yok. Niçin? Şundan dolayı Cumhurbaşkanımızın liderliğinde son 20-25 yılda Türkiye enerji tedariğini çeşitlendirdi. Doğrusu petrol, doğalgaz, bilhassa birçok alanda meydana getirilen yatırımlar; boru hatlarından bahsediyoruz, yeni ilave LNG kapasitesinden ve depolama kapasitesinden bahsediyoruz, ciddi bir çeşitlendirmeye gidildi. Dolayısıyla bizim Hürmüz Boğazı’na olan bağımlılığımız oldukca düşük derecede. O bizi etkilemiyor. Doğrusu en mühim mevzu enerji arz güvenliği ve tedarik anlamında şu anda Türkiye’de bir mesele yok. Jet yakıtında mesele yok, doğalgazda mesele yok, petrolde mesele yok.
“BÜTÇE OLARAK BİZ KARŞILIYORUZ”
Küresel petrol fiyatlarındaki artışın vatandaşa yansımasını sınırladıklarını belirten Bakan Şimşek, Eşel Mobil sistemi olmasaydı bugün tabelalarda görülecek sayıları şu sözlerle deklare etti: “Oynak ölçü olmasaydı bugün mazot 89,4 lira (ortalama 90 lira) olacaktı. Şu anda bu sistem yardımıyla fiyat 73 liranın altında. Benzinde ise fiyat 79 lira yerine şu an 65 lira seviyesinde. Şokun %75’ini bütçe olarak biz karşılıyoruz.” ifadelerini kullandı.
