ABD Başkanı Donald Trump’ın İran müdahalesi, Pentagon ve üst düzey askeri liderler içinde münakaşa mevzusu olmaya devam ediyor. Sadece tarih, Amerikan ordusunun pek fazlaca kez başkana tamamen bağlı kalmadığını, bazı tehlikeli sonuç durumlarda dolaylı yada direkt “hayır” diyerek onu sınırladığını hatırlatıyor. Eski Başkan Barack Obama’nın danışmanı Ben Rhodes, BBC’ye verdiği röportajda, Trump’ın bilhassa İran’a yönelik askeri karar alma sürecinde danışmanlarını ve düzgüsel prosedürleri göz ardı ettiğini söylemiş oldu. Rhodes, “Görmek gerekiyor; Amerikan ordusu Trump’a ‘hayır’ demeye ne kadar hazır?” diyerek, ordunun rolüne dikkat çekti. Haber Global Web Hususi’e değerlendirme icra eden politika bilimci Doç. Dr. Deniz Tansi ise Trump’a yönelik bir Beyaz Saray ya da Pentagon “darbesi” gelip gelemeyeceğini değerlendirdi.
Eski Başkan Barack Obama’nın danışmanı Ben Rhodes Pentagon’a “Trump’ı dinlemeyin” çağrısı yapmış oldu.
SAVAŞ SUÇU TEHLİKESİ
İran krizi, ABD’nin İsrail ile ilişkileri ve ABD ordusunun içine girmiş olduğu çıkmaz üstünden değerlendirilirken Hürmüz Boğazı şeklinde stratejik geçitlerin kontrolü, küresel petrol ticareti ve bölgesel güvenlik açısından tehlikeli sonuç önemde. Rhodes, Trump’ın tek taraflı ve ani kararlarının, internasyonal hukuk açısından harp suçları riskini artırdığını vurguluyor. Rhodes’un değerlendirmeleri ABD ordusunun geçmişte bu mevzuda almış olduğu tutumları da göz önüne getiriyor. ABD’deki tartışmalarda Pentagon’un Trump’a tamamen sadık kalmayabileceği, sadece bunu çoğu zaman operasyonel sınırlamalar yöntemiyle yapabileceği belirtiliyor. Bu durum, Başkan ile ordunun stratejik karar alma süreçleri içinde tehlikeli sonuç bir denge oluşturuyor.
AKIL SAĞLIĞI ŞÜPHESİ
Doç. Dr Tansi ise şu değerlendirmeleri yapmış oldu: “ABD’de saray darbesi mi umut ediliyor diye bakmak gerek. Burada ABD Anayasası’nın 24. maddesi mühim. Bu maddede ABD başkanlığına seçilenlerin akıl sağlığı ile ilgili düzenlemeler var. Akli melekeleri yerinde mi bunlara bakılıyor. ABD’de kim başta olursa olsun aslen yürüyen bir sistem var denir. Fakat ben o şekilde bulunduğunu düşünmüyorum. Şu anda ABD’nin bizlere sattığı kuvvetler ayrılığı, denge denetleme yürüyor mu tartışılır.”
DEVLETTE DİRENÇ VAR
“Kuvvet komutanları, genelkurmay başkanı üstünden direnç var şeklinde görünüyor. Öteki taraftan İran’da yaralanan bölgeler açısından nükleer sızıntı endişesi de var. Bunlar büyük problemler. ABD’nin kendi iç dinamikleri belirleyici olacak. Bunu hangi yollardan yapabilirler gözlemleyeceğiz. Kasımdaki Kurultay seçimlerinde denge değişirse azil süreci adım atar mı bakmak gerek. ABD’de saray darbesi derken bunun altını çizdim. Devlette büyük bir direnç var.”
İŞTE O DÖRT ÖRNEK
Tarih, Amerikan ordusunun başkana devamlı koşulsuz itaat etmediğini gösteriyor. Öne çıkan örnekler şunlar:
Kore Savaşı (1951): Başkan Harry S. Truman, Çin’e geniş çaplı hücum planlarken, General Douglas MacArthur ve ordunun üst düzey liderleri bazı planları sınırladı ve alternatif stratejiler önerdi.
Vietnam Savaşı (1960’lar): Başkan Lyndon B. Johnson, savaşın genişletilmesini istese de, komutanlar bazı operasyonların riskli bulunduğunu belirterek uygulamanın sınırlandırılmasını sağlamış oldu.
Vietnam Savaşı (1972): Başkan Richard Nixon, Şimal Vietnam’a kara ve hava operasyonlarını çoğaltmak istedi. Ordunun üst düzey liderleri, bazı hücum planlarını uygulamak yerine diplomatik ve sınırı olan seçenekleri tercih etti.
Suriye Müdahalesi (2013): Başkan Barack Obama, Suriye’de kimyasal tabanca saldırısına sınırı olan bir müdahale planladı. Pentagon danışmanları, operasyonun risklerini altını çizdi ve planlar daha sınırı olan şekilde uygulandı.
ABD Müdafa Bakanı Hegseth pek fazlaca komutanı görevden almıştı.
Bu örneklerin, Amerikan ordusunun başkana direkt “hayır” demekten fazlaca, riskli yada yasa dışı görülen planları sınırlayarak müdahale ettiğini ortaya koyduğu belirtiliyor. Internasyonal analistler, Trump döneminde benzer bir senaryonun, bilhassa İran şeklinde stratejik bölgelerde, ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
